Tak, umowa przedwstępna o pracę może być prawnie wiążąca, jeśli określa istotne warunki przyszłej umowy o pracę. Jej podstawę stanowią art. 300 Kodeksu pracy oraz art. 389 Kodeksu cywilnego. Samo podpisanie dokumentu nie oznacza jeszcze zatrudnienia, lecz zobowiązuje strony do zawarcia w przyszłości umowy przyrzeczonej.
Czym jest umowa przedwstępna o pracę?
Umowa przedwstępna o pracę, nazywana także promesą zatrudnienia, to porozumienie, w którym przyszły pracownik i pracodawca zobowiązują się do zawarcia umowy o pracę w określonym czasie. Umową przyrzeczoną jest właśnie przyszła umowa o pracę.
Kodeks pracy nie reguluje tej instytucji wprost. Zastosowanie znajduje jednak art. 300 Kodeksu pracy, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, o ile nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy. Z kolei art. 389 Kodeksu cywilnego określa, że umowa przedwstępna powinna wskazywać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej.
Dokument nie zastępuje umowy o pracę. Nie powoduje automatycznego powstania stosunku pracy, lecz zabezpiecza zamiar jego nawiązania. Może być przydatny na przykład wtedy, gdy kandydat musi najpierw zakończyć zatrudnienie u obecnego pracodawcy albo gdy przyszły pracodawca nie może jeszcze rozpocząć współpracy.
Umowa przedwstępna a list intencyjny
O skutkach dokumentu decyduje przede wszystkim jego treść, a nie nazwa. Pismo zatytułowane „listem intencyjnym” może zostać uznane za umowę przedwstępną, jeśli zawiera zgodne oświadczenia woli oraz istotne warunki przyszłego zatrudnienia.
| Cecha | Umowa przedwstępna | List intencyjny |
|---|---|---|
| Moc prawna | Tworzy zobowiązanie do zawarcia oznaczonej umowy o pracę, jeśli spełnia wymagane warunki. | Zazwyczaj wyraża zamiar podjęcia współpracy i nie zobowiązuje do zawarcia umowy. |
| Konsekwencje wycofania się | Możliwe jest żądanie odszkodowania, a w określonych sytuacjach także zawarcia umowy przyrzeczonej. | Zwykle brak roszczeń właściwych dla umowy przedwstępnej, chyba że treść dokumentu wskazuje na rzeczywiste zobowiązanie. |
| Wymogi | Powinna określać istotne warunki przyszłej umowy o pracę oraz termin jej zawarcia. | Może mieć ogólną treść i wskazywać jedynie planowane stanowisko lub zamiar zatrudnienia. |
Co powinna zawierać umowa przedwstępna o pracę?
Dokument powinien pozwalać jednoznacznie ustalić, jaka umowa o pracę ma zostać zawarta. Najważniejsze elementy to:
- Strony umowy – dane przyszłego pracownika i pracodawcy.
- Rodzaj pracy i stanowisko – określenie obowiązków lub funkcji, którą ma objąć pracownik.
- Rodzaj umowy o pracę – na przykład umowa na czas określony albo nieokreślony.
- Miejsce wykonywania pracy – wskazane konkretnie albo w sposób pozwalający je ustalić.
- Wynagrodzenie – kwota oraz, jeśli występują, jego istotne składniki.
- Wymiar czasu pracy – na przykład pełny etat lub część etatu.
- Termin rozpoczęcia pracy i zawarcia umowy przyrzeczonej – najlepiej wskazane konkretną datą albo w sposób jednoznaczny.
Brak istotnych postanowień może uniemożliwić skuteczne dochodzenie zawarcia umowy o pracę lub odszkodowania. Termin zawarcia umowy przyrzeczonej powinien zostać określony w dokumencie. Jeżeli strony go nie wskażą, może zostać wyznaczony zgodnie z art. 389 § 2 Kodeksu cywilnego. Po upływie roku od zawarcia umowy przedwstępnej bez wyznaczenia takiego terminu nie można żądać zawarcia umowy przyrzeczonej.
Forma pisemna nie jest co do zasady warunkiem ważności przedwstępnej umowy o pracę, ponieważ sama umowa o pracę może zostać zawarta ustnie. Pisemny dokument jest jednak znacznie bezpieczniejszy dowodowo. Ułatwia wykazanie uzgodnionych warunków oraz faktu złożenia zobowiązania.
Co grozi za zerwanie umowy przedwstępnej?
Jeżeli jedna ze stron uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, druga może skorzystać z roszczeń przewidzianych w art. 390 Kodeksu cywilnego. Ich zakres zależy między innymi od treści umowy i tego, czy spełnia ona wymagania pozwalające dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej.
Możliwe roszczenia obejmują:
- Odszkodowanie – za szkodę poniesioną wskutek polegania na tym, że umowa o pracę zostanie zawarta. Chodzi przede wszystkim o tak zwany ujemny interes umowny, czyli koszty i straty związane z przygotowaniem do zawarcia umowy, a nie pełne korzyści z przyszłego zatrudnienia.
- Żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej – jeżeli umowa przedwstępna zawiera istotne warunki umowy o pracę i spełnia wymagania dotyczące jej ważności. W praktyce pracownik może dochodzić złożenia oświadczenia woli przez pracodawcę. Pracodawcy nie można natomiast zmusić do osobistego świadczenia pracy przez pracownika.
- Kara umowna – jeżeli strony zastrzegły ją w umowie. Taki zapis może określać kwotę należną w razie uchylenia się od zawarcia umowy. Przy dochodzeniu kary co do zasady nie trzeba wykazywać wysokości rzeczywistej szkody, ale trzeba udowodnić wystąpienie zdarzenia objętego klauzulą.
W orzecznictwie przyjmuje się, że odszkodowanie należne pracownikowi za odmowę zawarcia umowy o pracę na czas nieokreślony z reguły nie powinno przekraczać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przewidzianego dla uzgodnionego stanowiska. Nie jest to jednak automatyczna zasada dla każdej sprawy, zwłaszcza gdy strony odmiennie określiły zakres odpowiedzialności lub zastrzegły karę umowną.
Podobne roszczenia może mieć pracodawca, gdy kandydat bez uzasadnienia nie zawrze uzgodnionej umowy. Nie może jednak żądać przymusowego podjęcia pracy. Może natomiast dochodzić odszkodowania na zasadach właściwych dla umowy przedwstępnej albo zapłaty zastrzeżonej kary umownej.
Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się co do zasady po roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała zostać zawarta. Jeżeli sąd oddalił żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej, termin ten liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Zbyt późne wystąpienie z roszczeniem może więc pozbawić stronę realnej ochrony.
O czym pamiętać przed podpisaniem?
Przed podpisaniem dokumentu trzeba ocenić, czy strony rzeczywiście chcą się zobowiązać, czy jedynie potwierdzić zamiar dalszych rozmów. Najbezpieczniej:
- zawrzeć umowę w formie pisemnej,
- wpisać wszystkie istotne warunki przyszłego zatrudnienia,
- precyzyjnie określić termin zawarcia umowy o pracę,
- sprawdzić zasady odpowiedzialności, odszkodowania i ewentualnej kary umownej,
- pilnować rocznego terminu dochodzenia roszczeń.
Umowa przedwstępna o pracę jest więc wiążąca, ale jej skuteczność zależy od treści i możliwości wykazania uzgodnionych warunków. Nie należy utożsamiać jej z ogólnym listem intencyjnym ani podpisywać bez sprawdzenia, jakie obowiązki i konsekwencje tworzy dla obu stron.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu lub wątpliwości co do ważności dokumentu warto skonsultować jego treść z prawnikiem.
