Nie. Co do zasady podczas pobierania zasiłku opiekuńczego nie można wykonywać pracy zarobkowej. Świadczenie zastępuje wynagrodzenie za okres, w którym ubezpieczony musi osobiście opiekować się dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. Praca w tym czasie może spowodować utratę zasiłku za cały okres objęty e-ZLA, a nie tylko za dzień, w którym doszło do aktywności.
Dlaczego praca na zasiłku opiekuńczym jest zabroniona?
Zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie zwolnionej od pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki. Nie jest dodatkiem do pensji, lecz świadczeniem wypłacanym zamiast wynagrodzenia za czas, w którym ubezpieczony nie wykonuje pracy i realizuje cel zwolnienia.
Podstawę prawną stanowią między innymi art. 17 oraz art. 35 ustawy zasiłkowej, czyli ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tymi przepisami osoba wykonująca pracę zarobkową albo wykorzystująca zwolnienie niezgodnie z jego celem traci prawo do świadczenia za cały okres tego zwolnienia.
Praca zarobkowa nie oznacza wyłącznie wykonywania obowiązków na etacie. Może obejmować także czynności wykonywane na podstawie umowy cywilnoprawnej, samozatrudnienie, prowadzenie własnej działalności gospodarczej lub pracę dla innego podmiotu. Znaczenie ma rzeczywisty charakter czynności, a nie sama nazwa umowy ani liczba przepracowanych godzin.
Praca zarobkowa a czynności incydentalne
Nie każda aktywność automatycznie oznacza wykonywanie pracy zarobkowej. Orzecznictwo dopuszcza ocenę niektórych czynności jako incydentalnych, jeżeli były techniczne, wymuszone okolicznościami i nie polegały na bieżącym prowadzeniu działalności. Nie jest to jednak ogólne pozwolenie na pracę podczas pobierania zasiłku. ZUS ocenia konkretną sytuację indywidualnie.
Przy ocenie znaczenie może mieć między innymi to, czy czynność była konieczna, czy można było ją przełożyć, czy wymagała podejmowania decyzji biznesowych oraz czy przyniosła dochód. Przykładowo samo podpisanie wcześniej przygotowanej faktury może mieć charakter techniczny. Wystawianie faktur, obsługa klientów lub prowadzenie negocjacji będzie już znacznie bardziej ryzykowne.
| Rodzaj czynności | Status w ZUS | Przykład |
|---|---|---|
| Bieżąca praca zarobkowa | Zasadniczo zabroniona | Realizacja zleceń, obsługa klientów lub wykonywanie obowiązków na etacie |
| Praca zdalna | Zasadniczo traktowana jak praca zarobkowa | Odpisywanie na wiadomości, przygotowywanie ofert lub księgowanie sprzedaży |
| Spotkanie z kontrahentem | Zwykle ryzykowne i może zostać uznane za pracę | Negocjowanie umowy lub omawianie realizacji zlecenia |
| Czynność incydentalna | Może być dopuszczalna po indywidualnej ocenie | Podpisanie dokumentu przygotowanego wcześniej, gdy nie można było tego odłożyć |
Szczególnej ostrożności wymaga praca zdalna. Wykonywanie jej wieczorem, gdy drugi rodzic zajmuje się dzieckiem, nie usuwa ryzyka. Nadal może być to praca zarobkowa wykonywana w okresie pobierania świadczenia. Dotyczy to także przedsiębiorcy, który twierdzi, że tylko przez kilka godzin odpowiadał na wiadomości lub nadzorował firmę.
Co zrobić, gdy praca jest konieczna?
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest nie pobierać zasiłku za dzień, w którym zamierzasz pracować. W praktyce osoba składająca wniosek może wskazać tylko te dni, w których rzeczywiście sprawowała opiekę i nie wykonywała pracy.
Można postąpić w następujący sposób:
- Ustal, w którym dniu konieczne będzie wykonanie pracy.
- Zapewnij dziecku lub choremu członkowi rodziny opiekę innej osoby w tym dniu.
- We wniosku o zasiłek, na przykład na formularzu Z-15A, wskaż okres z pominięciem dnia pracy.
- Za pozostałe dni pobieraj świadczenie tylko wtedy, gdy faktycznie sprawujesz osobistą opiekę i nie wykonujesz pracy zarobkowej.
Takie rozwiązanie oznacza brak zasiłku za wyłączony dzień, ale może ochronić prawo do świadczenia za pozostałą część okresu. Jeżeli wniosek obejmuje cały okres e-ZLA, a w jednym z tych dni ubezpieczony pracuje, ZUS może uznać, że doszło do naruszenia zasad dotyczących całego zwolnienia.
Jakie są konsekwencje pracy podczas zasiłku?
ZUS oraz płatnik składek mogą kontrolować, czy zwolnienie jest wykorzystywane zgodnie z celem. Kontrola może dotyczyć zarówno pracownika, jak i osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Sprawdzane jest między innymi to, czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej i czy rzeczywiście sprawuje osobistą opiekę.
Jeżeli zostanie stwierdzone wykonywanie pracy zarobkowej albo wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, ubezpieczony może stracić zasiłek za cały okres objęty zwolnieniem, a nie tylko za dzień pracy. Pobrane świadczenie może wtedy podlegać zwrotowi.
Wątpliwości dotyczące pojedynczej czynności formalnej najlepiej ocenić przed jej wykonaniem. Jeżeli ZUS wyda decyzję o odmowie prawa do zasiłku lub o zwrocie świadczenia, sprawę można skonsultować z prawnikiem specjalizującym się w ubezpieczeniach społecznych.
Najbezpieczniejsza zasada jest prosta: w dniach, za które wnioskujesz o zasiłek opiekuńczy, nie wykonuj pracy zarobkowej. Jeżeli musisz pracować w konkretnym dniu, wyłącz ten dzień z wniosku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawach dotyczących prawa do zasiłku, kontroli ZUS lub zwrotu świadczenia warto skonsultować się ze specjalistą.
