Tak, podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego można pracować, ale zasady zależą od pracodawcy i rodzaju urlopu. Praca u nowego pracodawcy co do zasady nie powoduje utraty świadczenia. Inaczej wygląda sytuacja przy pracy u pracodawcy, który udzielił urlopu macierzyńskiego.
Praca na zasiłku macierzyńskim – podstawowe zasady
Trzeba rozróżnić zasiłek macierzyński od urlopu, w czasie którego świadczenie jest wypłacane. Zasiłek przysługuje za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, ale przepisy inaczej regulują możliwość pracy u dotychczasowego pracodawcy w każdym z tych okresów.
Zgodnie z Kodeksem pracy podstawowy urlop macierzyński przy urodzeniu jednego dziecka trwa 20 tygodni. Po nim można korzystać z urlopu rodzicielskiego. W czasie urlopu macierzyńskiego praca na etacie u pracodawcy, który udzielił tego urlopu, nie jest dopuszczalna. Podjęcie pracy u innego pracodawcy jest natomiast możliwe.
Praca zarobkowa sama w sobie nie pozbawia prawa do zasiłku macierzyńskiego. Zasada jest inna niż przy zasiłku chorobowym, gdzie wykonywanie pracy w okresie niezdolności do pracy może skutkować utratą świadczenia. Przy zasiłku macierzyńskim nie bada się, czy aktywność zawodowa jest zgodna z celem zwolnienia, ponieważ świadczenie nie wynika z czasowej niezdolności do pracy.
Praca u obecnego i nowego pracodawcy
Najważniejsze ograniczenie dotyczy zatrudnienia u pracodawcy, który udzielił urlopu. W trakcie podstawowego urlopu macierzyńskiego pracownica nie może wykonywać pracy na podstawie dotychczasowej umowy o pracę. Nie można więc po prostu wrócić na etat i jednocześnie zachować tego urlopu.
Po przejściu na urlop rodzicielski sytuacja się zmienia. Możliwe jest łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą u tego samego pracodawcy, ale maksymalnie w wymiarze 1/2 etatu. W takim przypadku zasiłek macierzyński zostaje proporcjonalnie obniżony, a urlop rodzicielski odpowiednio się wydłuża.
Ograniczenia te nie dotyczą pracy u nowego pracodawcy. Można zawrzeć z nim umowę o pracę, także w pełnym wymiarze, albo podjąć pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej. Taka aktywność nie powoduje automatycznego skrócenia urlopu ani utraty zasiłku wypłacanego z tytułu zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy.
Najczęściej dopuszczalne formy aktywności zawodowej przedstawiają się następująco:
- Praca u nowego pracodawcy – może odbywać się na podstawie umowy o pracę, także w pełnym wymiarze.
- Umowa cywilnoprawna – zlecenie lub dzieło co do zasady nie wpływają na wysokość zasiłku macierzyńskiego.
- Praca u obecnego pracodawcy na urlopie rodzicielskim – jest możliwa do 1/2 etatu.
- Działalność gospodarcza – jej prowadzenie nie wyklucza pobierania zasiłku, ale może powodować odrębne obowiązki podatkowe i ubezpieczeniowe.
Możliwe jest także zawarcie z dotychczasowym pracodawcą nowej umowy o pracę, jeżeli dotyczy ona rzeczywiście innych obowiązków niż praca objęta urlopem. Taki wariant wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ pozorna zmiana stanowiska lub zakresu zadań może zostać zakwestionowana.
Jakie formy pracy są dopuszczalne?
Poniższa tabela pokazuje podstawowe różnice między poszczególnymi wariantami:
| Forma zatrudnienia | Obecny pracodawca | Nowy pracodawca | Wpływ na zasiłek |
|---|---|---|---|
| Umowa o pracę | Na urlopie macierzyńskim niedopuszczalna, na rodzicielskim do 1/2 etatu | Dopuszczalna, także w pełnym wymiarze | Przy pracy u obecnego pracodawcy na rodzicielskim zasiłek jest proporcjonalnie obniżany |
| Umowa zlecenia lub o dzieło | Możliwa, jeżeli zakres zadań różni się od pracy etatowej | Dopuszczalna | Co do zasady nie powoduje obniżenia zasiłku |
| Działalność gospodarcza | Możliwe prowadzenie firmy niezależnie od urlopu | Nie dotyczy | Samo prowadzenie działalności nie odbiera prawa do zasiłku |
Przy pracy u nowego pracodawcy zasiłek macierzyński wypłacany z poprzedniego tytułu pozostaje odrębnym świadczeniem. Nowe zatrudnienie może jednak wiązać się z własnymi składkami, podatkiem oraz prawem do innych świadczeń z nowego tytułu ubezpieczenia.
Na co uważać przy umowie cywilnoprawnej?
Umowa zlecenia lub umowa o dzieło zawarta z obecnym pracodawcą nie powinna służyć do wykonywania tych samych obowiązków, które wynikają z umowy o pracę. Zakres czynności musi być rzeczywiście odmienny. Liczy się nie tylko nazwa umowy, lecz także sposób jej wykonywania.
Jeżeli umowa cywilnoprawna w praktyce odtwarza pracę etatową, może zostać uznana za próbę obejścia przepisów o urlopie macierzyńskim. Ryzyko dotyczy zwłaszcza sytuacji, w której pracownica wykonuje te same zadania, w tym samym miejscu, pod kierownictwem pracodawcy i według ustalonego grafiku.
Najbezpieczniej przed podpisaniem takiej umowy dokładnie opisać odrębny zakres zadań i sposób ich wykonywania. Przy nietypowej konstrukcji zatrudnienia warto skonsultować dokumenty ze specjalistą prawa pracy albo zwrócić się o informację do Państwowej Inspekcji Pracy. W sprawach dotyczących wypłaty świadczenia właściwy może być także ZUS.
Czy praca powoduje utratę zasiłku?
Nie, samo podjęcie pracy nie powoduje utraty zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak odróżnić dwa przypadki. Praca u nowego pracodawcy nie zmniejsza zasiłku wypłacanego za urlop macierzyński lub rodzicielski. Praca u obecnego pracodawcy podczas urlopu rodzicielskiego może natomiast zmniejszyć świadczenie proporcjonalnie do wymiaru pracy.
W przeciwieństwie do zasiłku chorobowego nie ma tu kontroli, czy ubezpieczony wykorzystuje okres świadczenia zgodnie z celem zwolnienia. Nadal trzeba jednak przestrzegać zasad dotyczących konkretnego rodzaju urlopu oraz prawidłowo ukształtować umowę z pracodawcą.
Najkrócej: u nowego pracodawcy można pracować bez utraty zasiłku, u obecnego pracodawcy na etacie nie można pracować podczas podstawowego urlopu macierzyńskiego, a na urlopie rodzicielskim można pracować maksymalnie na pół etatu, z proporcjonalnym obniżeniem zasiłku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W złożonych sprawach dotyczących zatrudnienia, urlopu lub wypłaty świadczenia warto skonsultować sytuację z prawnikiem, Państwową Inspekcją Pracy albo ZUS.
