Tak, na świadczeniu pielęgnacyjnym można pracować, ale tylko wtedy, gdy świadczenie pobierasz na nowych zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. Osoby korzystające z ochrony praw nabytych nadal muszą spełniać wcześniejszy warunek rezygnacji z pracy.
Nowe i stare zasady – najważniejsze różnice
Reforma wprowadzona wraz z ustawą o świadczeniu wspierającym usunęła wymóg rezygnacji z zatrudnienia, ale nie objęła automatycznie wszystkich opiekunów. Nowe zasady dotyczą przede wszystkim osób sprawujących opiekę nad osobą z niepełnosprawnością do ukończenia przez nią 18. roku życia.
Osoby, które miały już przyznane świadczenie na wcześniejszych zasadach, mogą zachować tak zwane prawa nabyte. Wtedy świadczenie jest nadal wypłacane według dawnych reguł, w tym z ograniczeniem dotyczącym aktywności zawodowej.
| Cecha | Nowe zasady od 1 stycznia 2024 r. | Stare zasady – prawa nabyte |
|---|---|---|
| Możliwość pracy | Praca jest dozwolona bez ograniczeń związanych z pobieraniem świadczenia. | Aktywność zawodowa opiekuna co do zasady wyklucza świadczenie. |
| Wiek osoby wymagającej opieki | Nowe świadczenie dotyczy opiekunów osób z niepełnosprawnością do ukończenia 18. roku życia. | Możliwe jest zachowanie świadczenia na wcześniejszych zasadach, także w przypadkach objętych ochroną praw nabytych. |
| Kryterium dochodowe | Dochód opiekuna nie ma ustawowego limitu, który sam w sobie wykluczałby świadczenie. | Brak kryterium dochodowego nie znosi pozostałych warunków, w tym ograniczeń związanych z pracą. |
Przejście na nowe zasady wymaga złożenia wniosku. Nie jest to automatyczna zmiana dotychczasowego świadczenia. Przed rezygnacją ze świadczenia na starych zasadach trzeba sprawdzić konsekwencje, ponieważ wybór nowego systemu wiąże się z utratą ochrony dotychczasowych praw.
Jak można pracować na nowych zasadach?
Na nowych zasadach świadczenie pielęgnacyjne można łączyć z aktywnością zawodową i innymi dochodami. Nie ma znaczenia, czy opiekun pracuje w pełnym, czy w niepełnym wymiarze czasu. Dopuszczalne formy aktywności obejmują:
- pracę na podstawie umowy o pracę, także na pełny etat;
- wykonywanie umów cywilnoprawnych, takich jak umowa zlecenia lub umowa o dzieło;
- prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej albo działalności w ramach spółki;
- prowadzenie gospodarstwa rolnego, pracę jako rolnik, małżonek rolnika lub domownik rolnika.
Sama wysokość zarobków nie powoduje zmniejszenia świadczenia ani utraty prawa do niego, o ile sprawa podlega nowym zasadom i są spełnione pozostałe warunki ustawowe. Dotyczy to także sytuacji, gdy opiekun pobiera emeryturę lub rentę, choć przy ustalaniu prawa nadal trzeba uwzględnić ewentualne zbiegi innych świadczeń.
Nowe przepisy nie uzależniają prawa do świadczenia od tego, czy dziecko chodzi do szkoły, przedszkola albo żłobka. Sam fakt nauki lub pobytu dziecka w placówce nie oznacza automatycznej odmowy świadczenia. Organ ocenia jednak wszystkie ustawowe przesłanki w konkretnej sprawie.
Kiedy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje?
Możliwość pracy na nowych zasadach nie oznacza, że świadczenie jest należne w każdej sytuacji. Ograniczenia mogą wynikać z innych przepisów, niezwiązanych bezpośrednio z aktywnością zawodową opiekuna. Świadczenie może nie przysługiwać, gdy:
- opiekun ma już ustalone prawo do innego świadczenia opiekuńczego wykluczającego wypłatę za ten sam okres;
- osoba wymagająca opieki przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę;
- osoba z niepełnosprawnością pobiera za ten sam okres świadczenie wspierające;
- na tę samą osobę inne świadczenie o podobnym charakterze pobiera już inny opiekun albo świadczenie jest wypłacane za granicą, z uwzględnieniem przepisów koordynacyjnych.
Szczególne znaczenie ma świadczenie wspierające. Jeżeli dorosła osoba z niepełnosprawnością uzyska je z ZUS, jej opiekun nie może za ten sam okres pobierać świadczenia pielęgnacyjnego na starych zasadach. Samo złożenie wniosku o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nie powoduje jeszcze automatycznej utraty świadczenia. Skutek wiąże się z przyznaniem świadczenia wspierającego.
Stare zasady i wyrok TK SK 18/22
Opiekun, który zachował świadczenie przyznane przed 1 stycznia 2024 r. na zasadzie praw nabytych, nadal podlega dawnym regułom. Oznacza to, że podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może prowadzić do utraty prawa do świadczenia. Dotyczy to także osób, które zdecydowały się pozostać w starym systemie mimo możliwości złożenia wniosku na nowych zasadach.
W praktyce wybór zależy między innymi od wieku osoby wymagającej opieki, okresu, na który przyznano świadczenie, rodzaju orzeczenia oraz wartości ochrony praw nabytych. Nowe świadczenie umożliwia pracę, ale jest związane z zasadami dotyczącymi opieki nad osobą do 18. roku życia. Stare świadczenie może zapewniać szerszą ochronę w zakresie wieku podopiecznego, lecz wiąże się z zakazem pracy.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2026 r., sygn. SK 18/22, zakwestionował uzależnienie prawa do świadczenia od rezygnacji z zatrudnienia. Może mieć znaczenie dla osób, którym wcześniej odmówiono świadczenia wyłącznie albo przede wszystkim z powodu pracy zawodowej lub braku formalnej rezygnacji z zatrudnienia.
Wyrok nie przyznaje jednak automatycznie świadczenia każdemu opiekunowi i nie uchyla z mocy prawa wszystkich wcześniejszych decyzji. Konieczne jest sprawdzenie treści decyzji, jej uzasadnienia, daty wydania oraz pozostałych przesłanek odmowy. W zależności od sprawy może wchodzić w grę wznowienie postępowania, złożenie nowego wniosku albo inny tryb odwoławczy. Przy starszych decyzjach znaczenie mają również terminy procesowe, dlatego analizę konkretnej sprawy warto powierzyć prawnikowi.
Najkrócej: na nowych zasadach można pracować bez limitu dochodu, lecz nie dotyczy to automatycznie osób pobierających świadczenie na starych zasadach. Przed zmianą systemu trzeba porównać korzyść w postaci możliwości pracy z utratą ochrony praw nabytych.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie decyzji odmownej lub zmiany zasad pobierania świadczenia należy sprawdzić aktualne przepisy i dokumenty dotyczące konkretnej sytuacji.
