Urlop wychowawczy trwa maksymalnie 36 miesięcy, czyli 3 lata, łącznie dla obojga rodziców. Jest bezpłatny i można go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością urlop może przysługiwać do ukończenia przez nie 18 lat. Zasadą jest podział „35+1” – jeden miesiąc pozostaje wyłącznie dla drugiego rodzica.
Najważniejsze informacje:
- Wymiar – maksymalnie 36 miesięcy.
- Płatność – urlop wychowawczy jest bezpłatny.
- Wiek dziecka – do końca roku, w którym kończy 6 lat, a przy dziecku z niepełnosprawnością do 18. roku życia.
- Warunek – co najmniej 6 miesięcy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?
Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi, który chce sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem. Podstawą tego uprawnienia jest stosunek pracy, dlatego z urlopu nie skorzysta osoba wykonująca pracę wyłącznie na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło.
Prawo do urlopu mają zarówno matka, jak i ojciec dziecka. Warunkiem jest co najmniej 6-miesięczny staż pracy. Wlicza się do niego również wcześniejsze okresy zatrudnienia, także u innych pracodawców.
Pracownik składa wniosek, a urlop służy osobistej opiece nad dzieckiem. Pracodawca, po spełnieniu wymogów formalnych, jest obowiązany uwzględnić taki wniosek.
Na czym polega zasada „35+1”?
Łączny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy dla obojga rodziców. Jeden miesiąc jest jednak przeznaczony wyłącznie dla drugiego rodzica i nie można przenieść go na rodzica, który wykorzystuje pozostałą część urlopu.
W praktyce jeden rodzic może więc skorzystać najwyżej z 35 miesięcy, a drugi z co najmniej 1 miesiąca. Niewykorzystany miesiąc przypisany drugiemu rodzicowi przepada. Rodzice mogą dzielić urlop między siebie albo korzystać z niego w tym samym czasie, ale wspólny limit nadal wynosi 36 miesięcy.
Jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy, gdy drugi:
- nie żyje,
- nie ma władzy rodzicielskiej,
- został pozbawiony władzy rodzicielskiej,
- ma władzę rodzicielską ograniczoną albo zawieszoną.
Urlop można podzielić maksymalnie na 5 części. Nie trzeba wykorzystywać go jednorazowo, ale każda część musi mieścić się w okresie, w którym dziecko ma odpowiedni wiek.
Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?
Wniosek można złożyć w formie papierowej albo elektronicznej. Należy zachować termin co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Procedura wygląda następująco:
- Sprawdź, czy masz co najmniej 6 miesięcy stażu pracy i pozostajesz w stosunku pracy.
- Ustal okres urlopu oraz liczbę wykorzystanych wcześniej części.
- Złóż pracodawcy wniosek papierowo lub elektronicznie co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
- Dołącz wymagane oświadczenia i dokumenty dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica, jeśli są potrzebne.
- Jeśli zmienisz decyzję, wycofaj wniosek najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Pracodawca nie może odmówić urlopu, jeżeli wniosek spełnia wymagania. Gdy pracownik złoży go później niż 21 dni przed planowanym terminem, urlop powinien rozpocząć się najpóźniej po upływie 21 dni od złożenia wniosku.
Praca, obniżony etat i ochrona zatrudnienia
Urlop wychowawczy jest bezpłatny, ale nie oznacza całkowitego zakazu aktywności zawodowej. Pracownik może podjąć pracę u dotychczasowego lub innego pracodawcy, prowadzić działalność, uczyć się albo odbywać szkolenie, o ile nie uniemożliwia mu to osobistej opieki nad dzieckiem.
Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale przestał sprawować osobistą opiekę, może wezwać go do powrotu do pracy. Wezwanie powinno nastąpić nie później niż w ciągu 30 dni od uzyskania takiej informacji i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od wezwania.
Zamiast urlopu można złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy do poziomu nie niższego niż połowa pełnego etatu. Wniosek także składa się co najmniej 21 dni wcześniej. Obniżony etat nie pomniejsza puli urlopu wychowawczego.
| Cecha | Urlop wychowawczy | Obniżenie wymiaru czasu pracy |
|---|---|---|
| Wymiar | Przerwa od pracy w ramach limitu do 36 miesięcy | Praca na część etatu w okresie, w którym można korzystać z urlopu |
| Płatność | Brak wynagrodzenia od pracodawcy | Wynagrodzenie za faktycznie wykonywaną pracę |
| Ochrona przed zwolnieniem | Od złożenia wniosku do zakończenia urlopu, z wyjątkami określonymi w prawie | Od złożenia wniosku do powrotu do pełnego wymiaru, maksymalnie przez 12 miesięcy |
Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeśli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby bez korzystania z urlopu.
Okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Nie jest jednak okresem, za który pracownik otrzymuje wynagrodzenie.
Najczęstsze pytania o urlop wychowawczy
Czy urlop wychowawczy jest płatny?
Nie. Urlop wychowawczy jest bezpłatny i pracownik nie otrzymuje za ten czas wynagrodzenia od pracodawcy. W określonych sytuacjach można ubiegać się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. To odrębne świadczenie, zależne od spełnienia warunków ustawowych.
Czy można wrócić z urlopu wcześniej?
Tak. Pracownik może zrezygnować z urlopu w dowolnym czasie za zgodą pracodawcy. Bez takiej zgody powinien zawiadomić pracodawcę najpóźniej 30 dni przed planowanym powrotem.
Czy urlop wychowawczy wlicza się do stażu pracy?
Tak. Okres urlopu wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
Czy urlop wychowawczy pomniejsza urlop wypoczynkowy?
Może pomniejszyć wymiar urlopu wypoczynkowego w roku, w którym pracownik wraca do pracy po urlopie trwającym co najmniej miesiąc. W takiej sytuacji wymiar urlopu wypoczynkowego może zostać ustalony proporcjonalnie do części roku pozostałej po powrocie.
Czy urlop wychowawczy to to samo co urlop rodzicielski?
Nie. Urlop rodzicielski jest odrębnym uprawnieniem, związanym z okresem po urlopie macierzyńskim i zasiłkiem macierzyńskim. Urlop wychowawczy służy dłuższej osobistej opiece nad dzieckiem, trwa do 36 miesięcy i jest bezpłatny.
Podstawę prawną zasad korzystania z urlopu wychowawczego stanowi Kodeks pracy, w szczególności art. 186. Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić aktualne wymagania dotyczące dokumentów i sytuacji rodzinnej.
