Urlop ojcowski to niezależne prawo ojca do 14 dni wolnego, natomiast „urlop tacierzyński” jest potoczną nazwą przejętej przez ojca części urlopu macierzyńskiego matki. To dwa różne uprawnienia, z innymi warunkami, terminami i zasadami wykorzystania.
Urlop tacierzyński a ojcowski – najważniejsze różnice
| Cecha | Urlop ojcowski | Urlop tacierzyński |
|---|---|---|
| Status prawny | Odrębne uprawnienie uregulowane w Kodeksie pracy. | Nie jest nazwą ustawową. Oznacza przejęcie niewykorzystanej części urlopu macierzyńskiego. |
| Wymiar | 14 dni, czyli 2 tygodnie. | Zależy od części urlopu macierzyńskiego, której nie wykorzystała matka. Przy jednym dziecku może to być maksymalnie 6 tygodni. |
| Termin | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia. Przy adopcji obowiązują odrębne granice wieku i terminy. | Bezpośrednio po rezygnacji matki z pozostałej części urlopu macierzyńskiego, zwykle po wykorzystaniu przez nią co najmniej 14 tygodni po porodzie. |
| Podział | Można wykorzystać go jednorazowo albo w 2 częściach po co najmniej 7 dni. | Przejmowaną część urlopu macierzyńskiego wykorzystuje się bez dzielenia na odrębne okresy. |
| Zależność od matki | Nie zależy od tego, czy matka korzysta z urlopu macierzyńskiego. | Jest związany z prawem matki do urlopu macierzyńskiego i jej rezygnacją z jego części. |
Na czym polega urlop ojcowski?
Urlop ojcowski jest samodzielnym uprawnieniem ojca. Pracodawca, który otrzyma prawidłowy wniosek złożony w terminie, nie może odmówić jego udzielenia. Ojciec może skorzystać z niego także wtedy, gdy matka w tym samym czasie pozostaje na urlopie macierzyńskim.
Wymiar urlopu wynosi 14 dni, łącznie z dniami wolnymi od pracy. Można wykorzystać go w całości albo podzielić na dwie części, z których każda trwa co najmniej 7 dni. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru.
Co do zasady wniosek składa się pracodawcy nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu. Prawo trzeba wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko 12. miesiąca życia. Niewykorzystane dni przepadają, dlatego urlop ojcowski działa według zasady „wykorzystaj albo stracisz”.
Z urlopu może skorzystać ojciec dziecka podlegający ubezpieczeniu chorobowemu, w tym ojciec biologiczny, adopcyjny albo przyjmujący dziecko na wychowanie w przypadkach przewidzianych przepisami. W praktyce prawo do samego urlopu dotyczy pracownika, a osoby objęte innym tytułem ubezpieczenia mogą otrzymać zasiłek za okres odpowiadający temu urlopowi.
Do wniosku zazwyczaj dołącza się dokument potwierdzający urodzenie dziecka oraz oświadczenie dotyczące wcześniejszego wykorzystania urlopu ojcowskiego. Przy sprawie prowadzonej przez ZUS mogą być potrzebne także dokumenty wymagane do ustalenia prawa do zasiłku.
Urlopu ojcowskiego nie można przekazać matce ani zamienić na część jej urlopu macierzyńskiego. Nie należy też utożsamiać go z 9 tygodniami urlopu rodzicielskiego zarezerwowanymi wyłącznie dla każdego z rodziców. To odrębne uprawnienie.
Czym jest „urlop tacierzyński”?
Określenie „urlop tacierzyński” nie występuje jako odrębna instytucja w Kodeksie pracy. W języku potocznym oznacza sytuację, w której ojciec przejmuje niewykorzystaną przez matkę część urlopu macierzyńskiego i osobiście opiekuje się dzieckiem.
Matka musi co do zasady wykorzystać po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Następnie może wrócić do pracy, a pozostałą część urlopu przejmuje ubezpieczony ojciec wychowujący dziecko. Nie jest to więc dodatkowe wolne przysługujące ponad wymiar urlopu macierzyńskiego. Rodzice dzielą między siebie ten sam okres.
Przy jednym dziecku urlop macierzyński wynosi 20 tygodni. Jeżeli matka wykorzysta obowiązkowe 14 tygodni, ojcu może pozostać maksymalnie 6 tygodni. Przy większej liczbie dzieci pozostała część może wynosić odpowiednio 17, 19, 21 albo 23 tygodnie.
Wymiar „tacierzyńskiego” zależy zatem od tego, ile urlopu macierzyńskiego wykorzystała matka. Nie ma jednego, stałego wymiaru. Zasiłek za przejętą część jest związany z zasadami dotyczącymi zasiłku macierzyńskiego za urlop macierzyński, a nie z regułami właściwymi dla urlopu ojcowskiego.
Przejęcie urlopu może być możliwe także w szczególnych sytuacjach, gdy matka nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem, na przykład z powodu pobytu w szpitalu. Zakres prawa zależy wtedy od konkretnej podstawy prawnej i sytuacji ubezpieczeniowej rodziców. Jeżeli matce w ogóle nie przysługuje urlop macierzyński, zwykłe przejęcie jego niewykorzystanej części przez ojca również nie jest możliwe.
Wniosek ojca o udzielenie przejętej części urlopu składa się zwykle co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z niej. Matka musi także poinformować swojego pracodawcę o rezygnacji z pozostałej części urlopu i powrocie do pracy. Wymagane dokumenty mogą różnić się zależnie od tego, czy sprawę rozlicza pracodawca, czy ZUS.
Najczęściej potrzebne są następujące dokumenty:
- Wniosek o udzielenie urlopu z określeniem planowanego okresu opieki.
- Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka albo dokument dotyczący przysposobienia.
- Oświadczenie matki o rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego i planowanym powrocie do pracy.
- Zaświadczenie o okresie wykorzystanego urlopu i zasiłku macierzyńskiego, jeżeli dokument jest potrzebny do rozliczenia świadczenia przez ZUS.
Komu przysługuje każde z tych uprawnień?
W obu przypadkach znaczenie ma podleganie ubezpieczeniu chorobowemu. Pracownik podlega mu obowiązkowo, natomiast przy niektórych innych formach aktywności zawodowej, na przykład działalności gospodarczej lub umowie zlecenia, może być ono dobrowolne. W takich sytuacjach prawo do świadczenia i sposób jego uzyskania trzeba ocenić na podstawie konkretnego tytułu ubezpieczenia.
Urlop ojcowski nie zależy od tego, czy matka ma pracę, korzysta z macierzyńskiego albo wraca do aktywności zawodowej. „Tacierzyński” jest natomiast związany z prawem matki do urlopu macierzyńskiego i z przekazaniem jego niewykorzystanej części. To właśnie ta zależność jest najważniejszą różnicą praktyczną.
Urlop ojcowski wybiera ojciec niezależnie od decyzji matki. „Tacierzyński” pojawia się wtedy, gdy ojciec przejmuje część urlopu macierzyńskiego, której matka już nie wykorzysta.
