Przy pracy trwającej co najmniej 6 godzin na dobę przysługuje co najmniej 15 minut płatnej przerwy, wliczanej do czasu pracy. Przy dłuższej pracy dochodzą kolejne przerwy: po przekroczeniu 9 godzin druga, a po przekroczeniu 16 godzin trzecia. Nie można ich jednak kumulować, aby wcześniej wyjść z pracy.
Podstawowa przerwa w pracy – 15 minut
Prawo do podstawowej przerwy wynika z art. 134 Kodeksu pracy. Przysługuje pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Dotyczy to także osoby zatrudnionej na część etatu, jeśli w konkretnym dniu ma zaplanowane minimum 6 godzin pracy.
Jest to przerwa płatna, czyli wliczana do czasu pracy. Pracownik zachowuje za nią prawo do wynagrodzenia. Przepisy nie wymagają, aby przeznaczyć ją na posiłek. Jej termin i miejsce mogą wynikać z organizacji pracy oraz regulaminu obowiązującego u pracodawcy.
Pracodawca powinien przekazać pracownikowi informację o przysługujących mu przerwach w postaci papierowej lub elektronicznej w ciągu 7 dni od dopuszczenia do pracy.
Ile przerwy przysługuje przy 8, 10 i 16 godzinach pracy?
Liczba podstawowych przerw zależy od dobowego wymiaru czasu pracy. Są to minimalne wartości określone w art. 134 Kodeksu pracy:
| Dobowy wymiar czasu pracy | Łączny czas przerwy | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Co najmniej 6 godzin i do 9 godzin | Minimum 15 minut | Art. 134 Kodeksu pracy |
| Powyżej 9 godzin i do 16 godzin | Minimum 30 minut, czyli 2 × 15 minut | Art. 134 Kodeksu pracy |
| Powyżej 16 godzin | Minimum 45 minut, czyli 3 × 15 minut | Art. 134 Kodeksu pracy |
Przykładowo przy 8 godzinach pracy przysługuje jedna 15-minutowa przerwa. Przy 10 lub 12 godzinach są to co najmniej dwie przerwy po 15 minut. Trzecia przerwa pojawia się dopiero przy dobowym wymiarze pracy przekraczającym 16 godzin.
Przerw nie można łączyć ani wykorzystywać jako późniejszego rozpoczęcia pracy lub wcześniejszego wyjścia. Ich celem jest odpoczynek w trakcie wykonywania obowiązków, a nie skrócenie dnia pracy.
Dodatkowe przerwy dla wybranych grup pracowników
Niektóre osoby mają prawo do przerw wynikających z dodatkowych przepisów. Są one niezależne od podstawowej przerwy z art. 134 Kodeksu pracy, chyba że konkretny przepis stanowi inaczej:
| Grupa pracownicza | Wymiar przerwy | Warunki |
|---|---|---|
| Osoba z niepełnosprawnością | Minimum 15 minut | Na wypoczynek lub gimnastykę usprawniającą. Przerwa jest wliczana do czasu pracy i przysługuje niezależnie od stopnia niepełnosprawności. |
| Pracownica karmiąca jedno dziecko | 1 × 30 minut albo 2 × 30 minut | Jedna przerwa przy pracy od 4 do 6 godzin, dwie przy pracy powyżej 6 godzin. |
| Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko | 1 × 45 minut albo 2 × 45 minut | Wymiar zależy od długości pracy w danym dniu. Przerwy mogą być udzielone łącznie na wniosek pracownicy. |
| Pracownik młodociany | 30 minut | Przy pracy trwającej dłużej niż 4,5 godziny. Przerwa musi być nieprzerwana i wlicza się do czasu pracy. |
Przerwa na karmienie piersią jest płatna i może, na wniosek pracownicy, zostać połączona. W określonych warunkach pozwala to rozpocząć pracę później albo zakończyć ją wcześniej. Przy pracy krótszej niż 4 godziny dziennie przerwa na karmienie nie przysługuje.
Pracownik z niepełnosprawnością zachowuje również prawo do podstawowej 15-minutowej przerwy, jeśli pracuje co najmniej 6 godzin. Dodatkowe uprawnienie wynika z Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Przerwa przy pracy przy komputerze
Praca przy monitorze ekranowym może uprawniać do dodatkowych przerw wynikających z przepisów BHP. Pracodawca powinien organizować pracę tak, aby po każdej godzinie nieprzerwanej pracy przy monitorze pracownik miał możliwość skorzystania z co najmniej 5-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy.
Zamiast osobnej przerwy pracodawca może zaplanować naprzemienne wykonywanie zadań przy monitorze i czynności, które nie obciążają wzroku oraz pozwalają zmienić pozycję ciała. Przerw komputerowych nie należy kumulować w jedną dłuższą przerwę.
Przerwa przy monitorze jest niezależna od 15-minutowej przerwy z Kodeksu pracy. W przypadku pracy monotonnej, wykonywanej w ustalonym tempie albo w warunkach uciążliwych lub szkodliwych pracodawca może mieć także obowiązek wprowadzenia dodatkowych przerw wliczanych do czasu pracy albo skrócenia normy czasu pracy.
Przerwa lunchowa do 60 minut
Art. 141 Kodeksu pracy pozwala pracodawcy wprowadzić jedną przerwę trwającą do 60 minut. Jest ona przeznaczona na posiłek lub załatwienie spraw osobistych i co do zasady nie wlicza się do czasu pracy. Za ten czas nie przysługuje wynagrodzenie, dlatego pracownik pozostaje w pracy odpowiednio dłużej.
Przerwa lunchowa nie jest obowiązkowa. Jej wprowadzenie powinno wynikać z układu zbiorowego pracy, regulaminu pracy albo umowy o pracę, jeśli pracodawca nie jest objęty układem lub nie ma obowiązku ustalania regulaminu. Nie zastępuje ona podstawowej przerwy 15-minutowej.
Na co uważać przy korzystaniu z przerw?
Przerwy służą odpoczynkowi w trakcie dnia pracy. Nie można samodzielnie zmieniać ich przeznaczenia ani traktować ich jako czasu do odpracowania lub skrócenia dniówki. W szczególności:
- Nie można zrezygnować z płatnej przerwy, aby przyjść później lub wyjść wcześniej.
- Nie można samowolnie kumulować kilku przerw w jedną dłuższą nieobecność.
- Przerwa na papierosa nie jest odrębnym uprawnieniem wynikającym z Kodeksu pracy.
- Pracownik powinien stosować się do ustalonego przez pracodawcę czasu, miejsca i zasad korzystania z przerwy.
Płatna przerwa nadal jest częścią czasu pracy, dlatego pracownik co do zasady pozostaje wtedy do dyspozycji pracodawcy i powinien przestrzegać regulaminu pracy. Inaczej działa przerwa lunchowa, która nie jest wliczana do czasu pracy, oraz połączona przerwa na karmienie, jeśli pracownica korzysta z uprawnienia na podstawie art. 187 Kodeksu pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego organizacji czasu pracy warto sprawdzić aktualne przepisy oraz dokumenty obowiązujące u pracodawcy.
