Tak, umowa zlecenie na czas nieokreślony jest legalna. Kodeks cywilny nie wprowadza minimalnego ani maksymalnego okresu obowiązywania takiej umowy. Strony mogą więc ustalić, że współpraca będzie trwała bez określonej daty końcowej i zakończy się dopiero po wypowiedzeniu. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Sposób wykonywania zlecenia nie może wskazywać na istnienie stosunku pracy.
Czy można zawrzeć umowę zlecenie na czas nieokreślony?
Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną uregulowaną przede wszystkim w art. 734 Kodeksu cywilnego. Jej przedmiotem jest dokonanie określonej czynności z należytą starannością, a nie zagwarantowanie konkretnego rezultatu, jak przy umowie o dzieło.
Przepisy nie przewidują limitu podobnego do ograniczenia dotyczącego umów o pracę na czas określony. Nie ma więc zasady, zgodnie z którą po upływie określonego czasu albo po zawarciu określonej liczby umów zlecenia strony musiałyby podpisać umowę o pracę. Bezterminowe zlecenie może służyć stałej współpracy, gdy zleceniobiorca regularnie wykonuje uzgodnione czynności, ale zachowuje samodzielność organizacyjną.
Gdzie przebiega granica między zleceniem a etatem?
Granice wyznacza art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy istnieje wtedy, gdy osoba wykonuje pracę określonego rodzaju na rzecz drugiej strony, pod jej kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez nią wyznaczonym. Jeżeli współpraca ma takie cechy, nie można zastąpić umowy o pracę umową cywilnoprawną, nawet gdy dokument nazwano „umową zlecenia”.
O charakterze relacji decyduje przede wszystkim praktyka, a nie sam tytuł dokumentu. Ryzyko przekwalifikowania rośnie, gdy zleceniobiorca musi stale stosować się do bieżących poleceń, pracuje według sztywnego grafiku i pozostaje pod stałym nadzorem zleceniodawcy. Przy ocenie bierze się pod uwagę całokształt współpracy, a nie jeden zapis umowy.
Typowe różnice między obiema formami współpracy przedstawia tabela:
| Cecha | Umowa zlecenie | Umowa o pracę |
|---|---|---|
| Miejsce pracy | Zleceniobiorca co do zasady samodzielnie organizuje miejsce wykonywania czynności. Ustalenie konkretnego miejsca może być dopuszczalne, jeśli wynika ze specyfiki zlecenia. | Pracownik wykonuje pracę w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę albo uzgodnionym przez strony. |
| Czas pracy | Brak pracowniczych norm czasu pracy. Strony mogą ustalić terminy lub przedziały potrzebne do wykonania zlecenia. | Obowiązują normy i rozkład czasu pracy wynikające z przepisów prawa pracy. |
| Podporządkowanie | Zleceniobiorca powinien zachować samodzielność w organizacji wykonywania czynności. | Pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy i stosuje się do jego poleceń związanych z pracą. |
| Wypowiedzenie | Zasady wynikają z art. 746 Kodeksu cywilnego oraz z treści umowy. | Okresy wypowiedzenia określa Kodeks pracy, a ich długość zależy między innymi od stażu u pracodawcy. |
| Urlop | Samo zlecenie nie daje ustawowego prawa do płatnego urlopu wypoczynkowego. | Pracownikowi przysługuje urlop wypoczynkowy na zasadach określonych w Kodeksie pracy. |
Przy konstruowaniu i wykonywaniu umowy zlecenia szczególnie ważne są następujące cechy:
- brak stałego kierownictwa i bieżącego wydawania poleceń typowych dla relacji pracowniczej,
- samodzielne organizowanie sposobu wykonania powierzonych czynności,
- brak sztywnego grafiku odpowiadającego pracowniczym godzinom pracy,
- brak stałego obowiązku wykonywania zadań w jednym, z góry narzuconym miejscu.
Jak wypowiedzieć umowę zlecenie na czas nieokreślony?
Art. 746 Kodeksu cywilnego pozwala każdej ze stron wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Umowa może przewidywać własny okres wypowiedzenia, na przykład kilka dni, tygodni lub miesięcy. Jeżeli strony go nie ustaliły, co do zasady wypowiedzenie może wywołać skutek natychmiastowy.
Zasady zakończenia współpracy można ująć w następujący sposób:
- Okres wypowiedzenia – obowiązuje wtedy, gdy został wpisany do umowy.
- Brak uzasadnienia – przepisy co do zasady nie wymagają podawania przyczyny zwykłego wypowiedzenia.
- Ważny powód – z prawa do wypowiedzenia z ważnych powodów nie można z góry skutecznie zrezygnować.
- Forma oświadczenia – wypowiedzenie powinno zostać złożone w sposób pozwalający drugiej stronie łatwo zapoznać się z jego treścią, najlepiej w formie odpowiadającej umowie.
Wypowiedzenie bez ważnego powodu, zwłaszcza z naruszeniem ustaleń umownych, może wiązać się z odpowiedzialnością za szkodę. Z tego względu warto sprawdzić zapisy dotyczące terminu wypowiedzenia, rozliczenia wykonanych czynności i zwrotu dokumentów lub powierzonego mienia.
Jakie ryzyko ponosi zleceniodawca?
Jeżeli rzeczywiste warunki współpracy odpowiadają stosunkowi pracy, sprawą może zainteresować się Państwowa Inspekcja Pracy albo sąd pracy. Sąd może ustalić istnienie stosunku pracy, gdy potwierdzą to faktyczne warunki wykonywania zadań. Sama zgoda stron na umowę zlecenie ani jej bezterminowy charakter nie wykluczają takiej oceny.
Dla zleceniodawcy może to oznaczać konieczność uregulowania zaległości publicznoprawnych oraz rozliczenia świadczeń, które przysługiwałyby pracownikowi. W grę mogą wchodzić między innymi:
- zaległe składki i inne należności związane z ubezpieczeniami,
- roszczenia dotyczące wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych,
- roszczenia o świadczenia związane z urlopem wypoczynkowym,
- grzywny lub inne konsekwencje naruszenia przepisów prawa pracy.
Dlatego zapisy umowy powinny odpowiadać rzeczywistej organizacji współpracy. Nie wystarczy usunąć z dokumentu słowa „grafik” albo „przełożony”, jeżeli w praktyce zleceniobiorca codziennie pracuje w określonych godzinach, w wyznaczonym miejscu i wykonuje bieżące polecenia. W razie wątpliwości dotyczących konkretnego modelu współpracy warto skonsultować umowę z prawnikiem lub specjalistą prawa pracy.
Umowa zlecenie na czas nieokreślony może być wygodnym rozwiązaniem przy długotrwałej, samodzielnej współpracy. Jej legalność zależy jednak od faktycznego sposobu wykonywania czynności. Im wyraźniej zleceniobiorca zachowuje autonomię, tym mniejsze jest ryzyko, że relacja zostanie oceniona jako stosunek pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu, kontroli lub wątpliwości dotyczących kwalifikacji umowy warto zasięgnąć indywidualnej opinii prawnika.
