Ulga na start – czym jest i kto może z niej skorzystać?

Ulga na start pozwala osobie rozpoczynającej działalność gospodarczą nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych. W tym czasie nadal trzeba opłacać składkę zdrowotną. Rozwiązanie jest dobrowolne, więc przedsiębiorca może wybrać niższe koszty na początku firmy albo od razu opłacać składki społeczne i zachować ochronę ubezpieczeniową.

Kto może skorzystać z ulgi na start?

Ulga wynika z art. 18 ustawy Prawo przedsiębiorców. Jest przeznaczona dla osoby fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą albo będącej wspólnikiem spółki cywilnej. Warunki trzeba spełnić łącznie.

Z ulgi możesz skorzystać, jeżeli:

• rozpoczynasz działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmujesz ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia ostatniego zawieszenia lub zakończenia wcześniejszej działalności,
• nie wykonujesz na rzecz byłego pracodawcy czynności, które wchodziły w zakres Twoich obowiązków pracowniczych w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym,
• prowadzisz zarejestrowaną działalność gospodarczą, a nie działalność nierejestrowaną,
• nie jesteś objęty ubezpieczeniami społecznymi z tytułu działalności, ponieważ korzystasz z tego uprawnienia i zgłaszasz się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego.

Ulga nie przysługuje między innymi wspólnikom spółek jawnych, partnerskich i komandytowych ani jednoosobowemu wspólnikowi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Osobno należy ocenić sytuację rolników i domowników rolnika, którzy pozostają w systemie KRUS. Wątpliwości dotyczące tego, czy usługi dla byłego pracodawcy są takie same jak wcześniejsze obowiązki, najlepiej wyjaśnić przed rejestracją firmy.

Działalność nierejestrowana nie daje prawa do ulgi, ponieważ osoba ją prowadząca co do zasady nie podlega składkom ZUS. Nie można uzyskać zwolnienia z obowiązku, który w tym przypadku nie powstaje.

Jakie składki obejmuje ulga?

Ulga dotyczy składek społecznych, a nie składki zdrowotnej. W praktyce przedsiębiorca korzystający z ulgi nie opłaca za siebie składek emerytalnej, rentowej i wypadkowej. Nie finansuje też składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, jeżeli obowiązek ich opłacania wynikałby z działalności.

Ulga nie zwalnia z podatków ani z innych obowiązków związanych z prowadzeniem firmy. Wysokość składki zdrowotnej zmienia się w zależności od formy opodatkowania i obowiązujących przepisów, dlatego jej aktualną kwotę trzeba sprawdzić przed rozliczeniem.

Jak zgłosić ulgę na start w ZUS?

Do zgłoszenia służy formularz ZUS ZZA, czyli dokument przeznaczony dla osoby zgłaszanej wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Kod tytułu ubezpieczenia powinien zaczynać się od 05 40. Dwie ostatnie cyfry zależą między innymi od posiadania prawa do emerytury lub renty oraz stopnia niepełnosprawności.

Formalności możesz dopełnić razem z rejestracją firmy w CEIDG albo przekazać dokument bezpośrednio do ZUS. Kolejność działań wygląda następująco:

1. Zarejestruj działalność gospodarczą i ustal dzień rozpoczęcia jej wykonywania.
2. Wybierz zgłoszenie do samego ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli korzystasz z ulgi.
3. Złóż formularz ZUS ZZA z właściwym kodem rozpoczynającym się od 05 40.
4. Przekaż zgłoszenie w ciągu 7 dni od rozpoczęcia działalności i rozliczaj składkę zdrowotną w obowiązujących terminach.

Termin 7 dni jest częstym źródłem błędów. ZUS wskazuje, że zgłoszenie po terminie albo z niewłaściwym kodem może pozbawić przedsiębiorcę możliwości skorzystania z ulgi. Jeżeli dokument został złożony błędnie, warto szybko skontaktować się z ZUS lub księgowym, ponieważ skutki zależą od konkretnej sytuacji i sposobu dokonania zgłoszenia.

Czy ulga na start się opłaca?

Największą korzyścią jest obniżenie kosztów prowadzenia firmy w pierwszych miesiącach. Nie opłacasz wtedy składek społecznych, ale oszczędność ma swoją cenę. W okresie ulgi nie podlegasz ubezpieczeniom społecznym z tytułu działalności, dlatego nie korzystasz z części świadczeń.

Najważniejsze skutki braku tych ubezpieczeń to:

• brak prawa do zasiłku chorobowego w razie niezdolności do pracy,
• brak zasiłku macierzyńskiego i opiekuńczego z ubezpieczenia społecznego,
• brak świadczeń związanych z niezdolnością do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,
• brak składek emerytalnych i rentowych za okres korzystania z ulgi, który nie powiększa stażu składkowego ani kapitału emerytalnego.

Po zakończeniu ulgi możesz zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ale prawo do zasiłku chorobowego co do zasady powstaje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Dlatego osoba, która spodziewa się problemów zdrowotnych, wykonuje pracę obciążoną ryzykiem albo planuje w niedługim czasie powiększenie rodziny, powinna szczególnie ostrożnie ocenić rezygnację ze składek społecznych.

Ulga może być rozsądnym wyborem, gdy firma dopiero zdobywa klientów, a przedsiębiorca ma inne zabezpieczenie finansowe lub ubezpieczeniowe. Nie jest natomiast automatycznie korzystniejsza dla każdego. Decyzja powinna uwzględniać nie tylko bieżącą oszczędność, ale też ryzyko utraty dochodu i brak budowania uprawnień emerytalnych.

Jak liczyć 6 miesięcy ulgi?

Ulga przysługuje przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych. Jeżeli działalność rozpoczynasz pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc liczy się jako pierwszy. Gdy start następuje drugiego dnia miesiąca albo później, miesiąc rozpoczęcia nie jest wliczany do okresu ulgi, a liczenie zaczyna się od następnego miesiąca.

Przykładowo:

• rozpoczęcie działalności 1 maja oznacza korzystanie z ulgi od maja do października,
• rozpoczęcie działalności 2 maja oznacza korzystanie z ulgi od czerwca do listopada.

W drugim wariancie przedsiębiorca opłaca wyłącznie składkę zdrowotną przez część miesiąca rozpoczęcia działalności oraz przez 6 pełnych kolejnych miesięcy. W potocznym ujęciu daje to prawie 7 miesięcy niższych kosztów, ale sama ulga obejmuje tylko 6 pełnych miesięcy kalendarzowych.

Zawieszenie działalności nie zatrzymuje biegu tego okresu i nie wydłuża ulgi. Możesz też zrezygnować z niej wcześniej. Po rezygnacji nie wrócisz do ulgi przed upływem bieżącego okresu działalności, nawet jeśli do końca 6 miesięcy pozostał jeszcze czas.

Co po zakończeniu ulgi?

Po wykorzystaniu ulgi albo po wcześniejszej rezygnacji przedsiębiorca może, jeśli spełnia dodatkowe warunki, przejść na preferencyjne składki społeczne. Preferencyjny ZUS trwa przez 24 pełne miesiące kalendarzowe, a podstawa wymiaru składek nie może być niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia. Składka zdrowotna nadal jest rozliczana osobno.

Przy przejściu na preferencyjny ZUS trzeba wyrejestrować się z ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZWUA i zgłosić do ubezpieczeń społecznych oraz zdrowotnego na ZUS ZUA. Zmiana kodu ubezpieczenia powinna odzwierciedlać zakończenie ulgi. Dopiero po wykorzystaniu dostępnych preferencji można przejść na zasady ogólne, o ile nie przysługuje inna ulga.

Ulga na start jest więc wyborem między niższym kosztem rozpoczęcia działalności a brakiem ochrony z ubezpieczeń społecznych. Jeżeli priorytetem jest płynność finansowa, a ryzyko choroby lub utraty dochodu jest niewielkie, może ułatwić start. Gdy ważniejsze są świadczenia i ciągłość ubezpieczenia, opłacanie składek społecznych od początku może być bezpieczniejszą decyzją.