Na umowie zlecenie można otrzymać pieniądze za zwolnienie lekarskie, ale samo e-ZLA nie wystarczy. Przy zwykłej chorobie trzeba być objętym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i najczęściej mieć za sobą 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Świadczenie wypłaca ZUS, a nie zleceniodawca.
e-ZLA jest dokumentem potwierdzającym niezdolność do pracy. Nie oznacza jeszcze prawa do pieniędzy. Zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego na zasadach pracowniczych, czyli zleceniodawca nie finansuje pierwszych 33 ani 14 dni absencji. Może natomiast przysługiwać zasiłek chorobowy z ZUS.
Szybkie rozstrzygnięcie: potrzebne są dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, prawidłowe zgłoszenie do ZUS, wymagany okres wyczekiwania oraz dokumenty niezbędne do wypłaty świadczenia.
Jak działa ubezpieczenie chorobowe przy umowie zlecenie?
Przy typowej umowie zlecenie ubezpieczenie chorobowe nie jest obowiązkowe. Możesz do niego przystąpić, jeżeli z tego zlecenia podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W tym celu składasz zleceniodawcy pisemny wniosek. Następnie zleceniodawca zgłasza cię do ZUS, zwykle na formularzu ZUS ZUA, i przekazuje składkę.
Składka na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek i jest finansowana przez zleceniobiorcę. Wniosek nie działa wstecz, dlatego najlepiej złożyć go przed wystąpieniem choroby i zachować potwierdzenie zgłoszenia.
Najważniejsze różnice między etatem a zleceniem przedstawia tabela:
| Cecha | Umowa o pracę | Umowa zlecenie |
|---|---|---|
| Ubezpieczenie chorobowe | Obowiązkowe | Dobrowolne, jeśli zlecenie jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych |
| Finansowanie składki | Składka jest rozliczana w ramach ubezpieczeń pracownika i pracodawcy | Składkę chorobową finansuje zleceniobiorca |
| Wypłata za chorobę | Najpierw wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, później zasiłek | Zasiłek z ZUS, jeżeli spełnione są warunki |
Dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z umowy zlecenie nie można uruchomić w każdej sytuacji. Dotyczy to między innymi następujących przypadków:
- Student do 26. roku życia wykonujący zwykłe zlecenie nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, więc nie może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego.
- Osoba, która z danego zlecenia nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, nie może dobrowolnie dołączyć wyłącznie do ubezpieczenia chorobowego.
- Przy kilku tytułach do ubezpieczeń trzeba najpierw ustalić, z którego zlecenia składki społeczne są obowiązkowe.
- Jeżeli zleceniobiorca ma etat z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu, zlecenie zwykle nie daje podstawy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Odrębnie traktuje się zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz. Dla celów ubezpieczeń społecznych taka osoba może być uznana za pracownika, dlatego nie stosuje się wobec niej zasad właściwych dla typowego zlecenia.
Po jakim czasie przysługuje zasiłek chorobowy?
Standardowy okres wyczekiwania wynosi 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli zachorujesz wcześniej, lekarz może wystawić e-ZLA, ale nie oznacza to automatycznie prawa do zasiłku.
Do tego okresu można doliczyć wcześniejsze ubezpieczenie chorobowe, jeżeli przerwa między okresami nie przekroczyła 30 dni. Ustawa przewiduje też szczególne przerwy, które nie przerywają ciągłości, między innymi związane z urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo czynną służbą wojskową żołnierza niezawodowego.
W niektórych sytuacjach świadczenie może przysługiwać już od pierwszego dnia ubezpieczenia:
| Sytuacja | Okres wyczekiwania |
|---|---|
| Zwykła choroba przy dobrowolnym ubezpieczeniu | 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia |
| Absolwent szkoły lub studiów, który przystąpił do ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia nauki | Brak, prawo od pierwszego dnia ubezpieczenia |
| Niezdolność do pracy wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy | Brak okresu wyczekiwania |
| Osoba z co najmniej 10-letnim okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego | Brak okresu wyczekiwania |
Wypadek przy pracy lub choroba zawodowa mogą podlegać ubezpieczeniu wypadkowemu. W takim przypadku zasady ustalania prawa do świadczenia są inne niż przy zwykłej chorobie.
Jak uzyskać wypłatę zasiłku z ZUS?
Po wystawieniu e-ZLA dokument trafia elektronicznie do systemu ZUS, ale zleceniobiorca powinien dopilnować pozostałych formalności. Kolejne działania wyglądają następująco:
- Sprawdź zgłoszenie do ubezpieczenia – upewnij się, że złożyłeś wniosek o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, a zleceniodawca zgłosił cię do ZUS.
- Poinformuj zleceniodawcę o niezdolności do pracy – sposób i termin zawiadomienia może wynikać z treści umowy.
- Złóż ZAS-53 – to wniosek o zasiłek chorobowy składany przez ubezpieczonego.
- Dopilnuj formularza ZUS Z-3a – zleceniodawca wykazuje w nim okres ubezpieczenia i podstawę wymiaru składek, a następnie przekazuje dokument do ZUS, jeżeli sam nie jest płatnikiem zasiłków.
Zleceniodawca nie wypłaca zasiłku chorobowego tylko dlatego, że zawarł z tobą umowę. ZUS ustala prawo do świadczenia i jego wysokość na podstawie e-ZLA, danych o ubezpieczeniu oraz dokumentów płatnika składek.
Zasiłek wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru. Podstawa jest ustalana przede wszystkim na podstawie przychodu, od którego opłacano składkę chorobową. W określonych przypadkach, między innymi w ciąży, przy wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz przy dawstwie komórek, tkanek albo narządów, świadczenie może wynosić 100% podstawy.
Co dzieje się po zakończeniu umowy zlecenie?
Prawo do zasiłku nie zawsze kończy się w dniu rozwiązania umowy. Jeżeli niezdolność do pracy rozpoczęła się jeszcze w czasie ubezpieczenia, świadczenie może być wypłacane także po ustaniu zlecenia, z uwzględnieniem ustawowych limitów.
Jeżeli choroba zaczęła się dopiero po zakończeniu umowy, muszą być spełnione łącznie dwa warunki: niezdolność do pracy powinna powstać w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia i trwać bez przerwy co najmniej 30 dni. Przy chorobach zakaźnych lub innych chorobach, których objawy ujawniają się po dłuższym czasie, termin może wynosić 3 miesiące.
Krótka choroba rozpoczęta kilka dni po wygaśnięciu umowy zwykle nie daje więc prawa do zasiłku po ustaniu ubezpieczenia.
Podczas e-ZLA nie wolno wykonywać pracy zarobkowej, w tym realizować zlecenia. Wykonywanie zadań, obsługiwanie klientów czy przygotowywanie raportów może skutkować utratą prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia. Znaczenie ma faktyczna aktywność, a nie nazwa zawartej umowy.
Najbezpieczniej przyjąć, że umowa zlecenie i zwolnienie lekarskie nie tworzą automatycznie prawa do wypłaty. Decydują zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, 90 dni wyczekiwania lub ustawowy wyjątek oraz komplet dokumentów przekazanych do ZUS.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują indywidualnej porady prawnej. W przypadku odmowy wypłaty zasiłku albo zbiegu kilku tytułów do ubezpieczeń warto sprawdzić sytuację bezpośrednio w ZUS lub skonsultować ją ze specjalistą.
