Tak, na urlopie wychowawczym można wyjechać za granicę. Sam wyjazd nie powoduje utraty urlopu ani obowiązku powrotu do pracy. Warunkiem pozostaje jednak osobiste sprawowanie opieki nad dzieckiem.
Czy miejsce pobytu ma znaczenie?
Urlop wychowawczy jest udzielany na podstawie Kodeksu pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przepisy nie wymagają, aby pracownik w tym czasie przebywał w Polsce. Możliwy jest zarówno czasowy wyjazd, jak i pobyt za granicą z dzieckiem, na przykład u małżonka pracującego w innym kraju.
Nie należy jednak traktować urlopu wychowawczego jak urlopu wypoczynkowego. Jego celem nie jest samo zwolnienie z pracy, lecz faktyczna opieka nad dzieckiem. W praktyce oznacza to, że podczas pobytu za granicą pracownik powinien rzeczywiście zajmować się dzieckiem, organizować jego codzienne funkcjonowanie i odpowiadać za jego potrzeby.
To odróżnia urlop wychowawczy od urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. W przypadku urlopu wychowawczego osobista opieka nad dzieckiem jest warunkiem korzystania z uprawnienia. Samo przebywanie poza Polską nie narusza tego warunku, jeżeli opieka nadal jest sprawowana.
Kiedy pracodawca może wezwać do pracy?
Pracodawca nie może zabronić prywatnego wyjazdu tylko dlatego, że pracownik korzysta z urlopu wychowawczego. Może jednak zareagować, gdy z okoliczności wynika, że urlop przestał służyć opiece nad dzieckiem. Dotyczy to w szczególności następujących sytuacji:
- Podjęcie pracy zarobkowej za granicą – zwłaszcza gdy praca ma charakter stały lub wymaga zaangażowania uniemożliwiającego osobistą opiekę nad dzieckiem.
- Trwałe zaprzestanie osobistej opieki – na przykład pozostawienie dziecka na stałe pod opieką innych osób bez faktycznego zajmowania się nim przez pracownika.
Jeżeli pracodawca stwierdzi, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki, może wezwać go do pracy. Nie jest to jednak odwołanie z urlopu wypoczynkowego, lecz skutek ustalenia, że nie jest już realizowany cel urlopu wychowawczego.
Sam pobyt z dzieckiem za granicą, także przez kilka miesięcy, nie przesądza o naruszeniu przepisów. Istotne są faktyczne okoliczności, przede wszystkim to, kto opiekuje się dzieckiem i czy pracownik rzeczywiście wykonuje tę opiekę. Inaczej należy ocenić wyjazd rodzinny bez podejmowania pracy, a inaczej pobyt związany z regularnym zatrudnieniem za granicą.
Czy na wychowawczym można pracować za granicą?
Podjęcie pracy w czasie urlopu wychowawczego nie jest automatycznie zakazane w każdej sytuacji, ale nie może prowadzić do trwałego zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem. Praca na pełny etat za granicą, przy jednoczesnym pozostawieniu dziecka pod stałą opieką innych osób, może zostać uznana za sprzeczną z celem urlopu.
W takiej sytuacji problemem nie jest sam kraj pobytu, lecz brak osobistej opieki. Przed podjęciem zatrudnienia za granicą trzeba więc ocenić, czy zakres i organizacja pracy pozwolą nadal faktycznie zajmować się dzieckiem. Przy nietypowym układzie, zwłaszcza przy stałej pracy lub przeprowadzce, warto uzyskać indywidualną poradę prawną.
Wyjazd z dzieckiem a zgoda drugiego rodzica
Jeżeli pracownik wyjeżdża za granicę razem z dzieckiem, dochodzi jeszcze kwestia władzy rodzicielskiej. Co do zasady przysługuje ona obojgu rodzicom. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym o istotnych sprawach dziecka rodzice powinni decydować wspólnie.
Wyjazd dziecka za granicę, szczególnie dłuższy lub związany ze zmianą miejsca pobytu, może zostać uznany za istotną sprawę. Jeżeli drugi rodzic ma pełnię władzy rodzicielskiej, jego zgoda może być potrzebna. Dotyczy to także rodziców, którzy nie są małżeństwem albo są po rozwodzie.
Przy planowanym wyjeździe należy więc ustalić z drugim rodzicem:
- dokąd i na jak długo dziecko ma wyjechać,
- czy wyjazd ma charakter czasowy, czy wiąże się ze stałym pobytem,
- jak będą wyglądały kontakty dziecka z drugim rodzicem,
- kto podejmuje decyzje dotyczące zdrowia, edukacji i codziennej opieki.
Jeżeli rodzice nie mogą się porozumieć, sprawę może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy. Wydana przez sąd zgoda zastępcza może zastąpić zgodę drugiego rodzica, ale nie należy wyjeżdżać z dzieckiem wbrew jego stanowisku bez wcześniejszego wyjaśnienia sytuacji prawnej.
Brak zgody drugiego rodzica posiadającego władzę rodzicielską może mieć poważne konsekwencje. Wyjazd dziecka za granicę bez wymaganej zgody może zostać potraktowany jako naruszenie jego praw, a w określonych okolicznościach także jako uprowadzenie rodzicielskie.
Najważniejsze jest więc nie to, czy pracownik przebywa w Polsce, lecz czy nadal osobiście opiekuje się dzieckiem. Wyjazd za granicę na urlopie wychowawczym jest dozwolony, ale podjęcie pracy powodującej trwałe zaprzestanie opieki może skutkować wezwaniem do pracy. Jeżeli dziecko ma wyjechać z jednym rodzicem, trzeba osobno zadbać o zgodę drugiego rodzica albo o rozstrzygnięcie sądu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena skutków wyjazdu zależy od konkretnych okoliczności, w szczególności sposobu sprawowania opieki nad dzieckiem oraz zakresu władzy rodzicielskiej obojga rodziców.
