Wniosek o zasiłek celowy – jak go złożyć i jakie są wymagania?

Masz nagłe wydatki i zastanawiasz się, czy przysługuje Ci zasiłek celowy z MOPS lub MOPR? Chcesz wiedzieć, jak złożyć wniosek o zasiłek celowy i jakie dokumenty trzeba przygotować? Z tego artykułu dowiesz się, kto może otrzymać zasiłek, jak wygląda wywiad środowiskowy i w jaki sposób dochodzi do wydania decyzji.

Co to jest zasiłek celowy i kiedy możesz o niego wnioskować?

Zasiłek celowy to świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przyznawane wtedy, gdy pojawia się trudna sytuacja życiowa, której nie da się pokonać własnymi siłami. Chodzi o sytuacje, w których Twoje dochody i zasoby nie wystarczają na pokrycie najpilniejszych wydatków. W ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej zapisano, że zasiłek celowy przysługuje na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a więc takiej, której pominięcie bezpośrednio uderza w codzienne funkcjonowanie.

W praktyce zasiłek celowy ma charakter bardzo konkretny i jest przypisany do określonego celu. Świadczenie może pokryć część albo całość wydatku, a decyzja urzędu wskazuje, na jaki konkretnie wydatek możesz przeznaczyć pieniądze. Wysokość zasiłku zależy od Twojej sytuacji dochodowej, rodzinnej oraz od oceny dokonanej w czasie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

Kto może otrzymać zasiłek celowy?

O zasiłek celowy mogą ubiegać się obywatele Polski oraz osoby z innych państw, które legalnie przebywają w Polsce. Dotyczy to w szczególności obywateli państw Unii Europejskiej, państw EFTA i Konfederacji Szwajcarskiej, którzy mają prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium RP. Ważne, aby mieć miejsce zamieszkania i pobytu na terenie danej gminy, ponieważ to gmina jest właściwa do rozpatrywania wniosków.

Szansę na świadczenie mają także cudzoziemcy z zezwoleniem na pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego UE albo z przyznanym w Polsce statusem uchodźcy lub ochroną uzupełniającą. Do zasiłku mogą być uprawnione również osoby, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych czy pobyt tolerowany. Zawsze decydują przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz przynależność do gminy, w której faktycznie mieszkasz.

Na co można przeznaczyć zasiłek celowy?

Ustawa wymienia przykładowe wydatki, na które można przyznać zasiłek celowy, ale katalog nie jest zamknięty. Świadczenie służy zabezpieczeniu podstawowych warunków życia, dlatego urzędy najczęściej wspierają wydatki, bez których trudno utrzymać minimalny standard bytowy. Zastanawiasz się, czy Twój wydatek spełnia ten warunek? Warto sprawdzić, czy wiąże się on z życiem codziennym, zdrowiem lub bezpieczeństwem.

Najczęściej zasiłek celowy przeznacza się na przykładowe koszty:

• zakup żywności dla osoby samotnej lub rodziny,
• pokrycie kosztów leków i leczenia,
• opłacenie ogrzewania i zakup opału,
• zakup odzieży i obuwia w sytuacjach niedostatku,
• zakup niezbędnych przedmiotów użytku domowego,
• drobne remonty i naprawy w mieszkaniu,
• pokrycie kosztów pogrzebu najbliższej osoby,
• bilet kredytowany lub inne wydatki ułatwiające dojazd do pracy czy lekarza.

Osobną grupę stanowią wydatki zdrowotne osób bezdomnych i osób bez prawa do świadczeń z Narodowego Funduszu Zdrowia. Dla takich osób gmina może przyznać zasiłek celowy na pokrycie części albo całości kosztów świadczeń zdrowotnych. W każdym wypadku cel wydatku musi być jasno opisany we wniosku.

Jakie są kryteria dochodowe zasiłku celowego?

Podstawą przyznania zasiłku jest sytuacja materialna osoby samotnej lub rodziny. Zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie to 823 zł. Jeżeli Twój dochód jest niższy od tych kwot, możesz ubiegać się o pomoc na zasadach ogólnych.

Urząd bierze pod uwagę miesięczny dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Jeśli w międzyczasie utraciłeś źródło utrzymania, liczy się dochód z miesiąca, w którym składasz wniosek. Z dochodu odejmuje się podatek dochodowy, składki na ubezpieczenia oraz alimenty płacone na inne osoby. Organ pomocy społecznej korzysta przy tym z definicji dochodu wskazanej w ustawie o pomocy społecznej.

Jak liczy się dochód?

Dochód to suma przychodów z różnych źródeł, na przykład z pracy, umów cywilnoprawnych, działalności gospodarczej, emerytury lub renty. Po zsumowaniu przychodów odlicza się podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób. Dopiero ta kwota jest porównywana z kryterium dochodowym dla osoby samotnej lub rodziny.

Warto podkreślić, że do dochodu nie wlicza się wielu świadczeń, w tym samego zasiłku celowego, jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego czy świadczenia wychowawczego 500 plus. Nie wlicza się także dodatku osłonowego, dodatku węglowego, dodatków dla gospodarstw domowych związanych z kosztami ogrzewania, dodatku energetycznego i bonu energetycznego. Wyłączone są też liczne świadczenia dla kombatantów, osób represjonowanych i deportowanych, a także niektóre świadczenia dla bezrobotnych wykonujących prace społecznie użyteczne.

Dokładne ustalenie dochodu i zgromadzenie dokumentów potwierdzających jego wysokość ma ogromne znaczenie dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o zasiłek celowy.

Kiedy dochód nie ma znaczenia?

Istnieją sytuacje, w których gmina może przyznać zasiłek celowy niezależnie od wysokości dochodu. Chodzi o przypadki, gdy poniosłeś straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub klęski ekologicznej. Pożar mieszkania, zalanie przez sąsiada czy zniszczenie dobytku przez wichurę to typowe przykłady zdarzeń, które mogą uzasadniać taką pomoc.

Przepisy przewidują też specjalny zasiłek celowy dla osób, których dochód przekracza kryterium, ale ich sytuacja jest wyjątkowo trudna. Taki zasiłek może być przyznany w wysokości nie wyższej niż kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub rodziny i nie musi podlegać zwrotowi. Urząd może też przyznać zasiłek celowy z obowiązkiem zwrotu części albo całości kwoty, jeśli oceni, że jest to uzasadnione.

Jak złożyć wniosek o zasiłek celowy?

Wniosek o zasiłek celowy możesz złożyć w swoim Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej lub Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie. W wielu miastach działają filie i Centra Pracy Socjalnej obsługujące konkretne dzielnice, jak na przykład MOPS w Krakowie czy MOPR w Gdańsku. Zanim pójdziesz do urzędu, warto sprawdzić, która jednostka jest właściwa dla Twojego adresu zamieszkania.

Postępowanie rozpoczyna się w dniu, w którym urząd otrzyma Twój wniosek wraz z podstawową dokumentacją. Od tego momentu biegnie termin na załatwienie sprawy i wydanie decyzji administracyjnej. Masz prawo złożyć wniosek pisemnie albo zgłosić się do pracownika socjalnego, który sporządzi zgłoszenie ustne do protokołu.

Gdzie złożyć wniosek?

Co do zasady właściwość gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Jeżeli przebywasz w domu pomocy społecznej lub innej placówce zapewniającej całodobową opiekę, liczy się miejsce zamieszkania sprzed pobytu w placówce. Osoby bezdomne kierowane są do gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

W praktyce wniosek możesz złożyć w różnych formach, co dobrze widać na przykładzie MOPR w Gdańsku i MOPS w Krakowie. Obie jednostki przyjmują dokumenty zarówno w swoich filiach, jak i w głównej siedzibie. W Gdańsku działa także kancelaria MOPR, a w Krakowie osoby w kryzysie bezdomności mogą zwrócić się do Działu Pomocy Bezdomnym. Najczęściej masz do wyboru następujące sposoby złożenia wniosku:

• osobiste złożenie dokumentów w Centrum Pracy Socjalnej lub filii MOPS,
• złożenie pisma w kancelarii ogólnej MOPS lub MOPR,
• wysłanie wniosku pocztą na adres właściwej jednostki,
• zgłoszenie ustne do protokołu u pracownika socjalnego.

W sprawach nagłych i dotyczących cudzoziemców albo ofiar handlu ludźmi właściwa może być gmina miejsca aktualnego pobytu. Takie rozwiązanie ma umożliwić szybką reakcję w sytuacjach, które nie mogą czekać na standardową procedurę.

Jakie dokumenty trzeba przygotować?

Do wniosku o zasiłek celowy trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające Twoją tożsamość i sytuację finansową. Urząd musi ustalić nie tylko wysokość dochodu, ale też realne potrzeby i koszty, które chcesz pokryć ze świadczenia. Im lepiej udokumentujesz swój wniosek, tym łatwiej pracownik socjalny oceni Twoje położenie.

Najczęściej wymagane są następujące dokumenty:

• wniosek o przyznanie zasiłku celowego lub zgłoszenie ustne do protokołu,
• dokument tożsamości ze zdjęciem, na przykład dowód osobisty, paszport lub prawo jazdy,
• dokumenty potwierdzające dochód, na przykład zaświadczenia od pracodawcy, decyzje o przyznaniu emerytury, renty czy świadczeń rodzinnych,
• inne dokumenty uzasadniające żądanie, na przykład zaświadczenie lekarskie, orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej.

Warto zabrać także rachunki i faktury potwierdzające poniesione wydatki, zwłaszcza przy wniosku o pomoc po zdarzeniu losowym lub w przypadku wysokich kosztów leczenia. Urząd przetwarza Twoje dane osobowe zgodnie z RODO, a szczegółowe informacje o okresach przechowywania dokumentów i danych znajdziesz w klauzuli informacyjnej dostępnej w MOPS lub MOPR.

Kompletny zestaw dokumentów przy pierwszej wizycie często skraca czas postępowania i ogranicza liczbę dodatkowych wezwań do uzupełnień.

Jak wygląda wywiad środowiskowy?

Po przyjęciu wniosku pracownik socjalny przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu Twojego zamieszkania lub pobytu. Jest to obowiązkowy etap postępowania, uregulowany w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. Wywiad ma pokazać, jak naprawdę wygląda Twoja sytuacja rodzinna, mieszkaniowa i finansowa, a także jakie są Twoje możliwości samodzielnego poradzenia sobie z trudnościami.

W trakcie wywiadu pracownik może rozmawiać nie tylko z Tobą, ale także z małżonkiem, wstępnymi lub zstępnymi, aby ustalić, czy udzielają Ci wsparcia. Urząd może też zwrócić się o informacje do innych podmiotów, na przykład sądów, Policji, ZUS, KRUS, szkół, przedszkoli, pracodawców czy podmiotów leczniczych. Odmowa przeprowadzenia wywiadu albo odmowa jego aktualizacji może skutkować uchyleniem decyzji lub wstrzymaniem świadczeń.

Brak zgody na rodzinny wywiad środowiskowy jest traktowany jako podstawa do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Jak długo czeka się na decyzję i wypłatę świadczenia?

Zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego urząd powinien załatwić sprawę w ciągu jednego miesiąca od dnia wszczęcia postępowania. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin może wydłużyć się do dwóch miesięcy. O wydłużeniu terminu urząd informuje strony, podając przyczyny opóźnienia.

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, w tym zasiłek celowy, przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego. Okres ten liczy się od miesiąca, w którym złożono kompletny wniosek z wymaganymi dokumentami. Gdy uprawnienie nie obejmuje pełnego miesiąca, kwotę zasiłku ustala się proporcjonalnie do liczby dni objętych świadczeniem.

Co zawiera decyzja administracyjna?

Postępowanie kończy się wydaniem decyzji administracyjnej przez MOPS lub MOPR. W decyzji urząd wskazuje, czy przyznaje zasiłek celowy, w jakiej wysokości, na jaki cel oraz na jaki okres. Dokument zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, a także pouczenie o prawie do wniesienia odwołania.

Jeżeli zasiłek jest przyznany pod warunkiem zwrotu, decyzja określa też zasady i terminy spłaty. Gdy urząd odmawia przyznania świadczenia, w uzasadnieniu wyjaśnia powody odmowy, na przykład przekroczenie kryterium dochodowego bez szczególnych okoliczności albo brak zgody na wywiad środowiskowy. Masz wtedy prawo skorzystać z procedury odwoławczej.

Jak odwołać się od decyzji w sprawie zasiłku celowego?

Od decyzji dotyczącej zasiłku celowego przysługuje Ci prawo odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego właściwego dla danej gminy. W Krakowie będzie to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, a w Gdańsku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku. Odwołanie składa się zawsze za pośrednictwem MOPS lub MOPR, który wydał decyzję, w terminie 14 dni od dnia doręczenia pisma.

W treści odwołania warto wskazać numer decyzji, opisać, z czym się nie zgadzasz, i dołączyć nowe dokumenty, jeśli pojawiły się po wydaniu decyzji. W trakcie biegu terminu możesz też zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec MOPS lub MOPR. W takiej sytuacji z dniem doręczenia oświadczenia o zrzeczeniu się odwołania decyzja staje się ostateczna i prawomocna, a urząd może przejść do realizacji świadczenia.