Za badania okresowe pracownika w całości płaci pracodawca. Nie ma jednej częstotliwości obowiązującej wszystkich, na przykład „co 2 lata”. Termin kolejnego badania określa lekarz medycyny pracy w orzeczeniu, uwzględniając stanowisko, warunki pracy i występujące czynniki szkodliwe.
Kto płaci za badania pracownika?
Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca organizuje i finansuje profilaktyczne badania pracowników. Dotyczy to badań wstępnych, okresowych i kontrolnych. Pracownik nie powinien opłacać ich z własnej kieszeni ani traktować jako prywatnej wizyty lekarskiej.
Obowiązek pracodawcy obejmuje także czas przeznaczony na wykonanie badań. Powinny odbywać się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas nieświadczenia pracy pracownik zachowuje pełne wynagrodzenie. Jeżeli badanie odbywa się w innej miejscowości, pracownikowi mogą przysługiwać należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad dotyczących podróży służbowych.
| Rodzaj badania | Kiedy się je wykonuje? | Kto płaci? |
|---|---|---|
| Badanie wstępne | Przed dopuszczeniem do pracy, a także w określonych przypadkach przed zmianą stanowiska | Pracodawca |
| Badanie okresowe | Cyklicznie w trakcie zatrudnienia, w terminie wskazanym przez lekarza | Pracodawca |
| Badanie kontrolne | Przed powrotem do pracy po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni | Pracodawca |
Podstawą badania jest skierowanie wystawione przez pracodawcę. Dokument opisuje stanowisko oraz warunki wykonywania pracy, w tym czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe. Na tej podstawie lekarz medycyny pracy dobiera zakres badań i wydaje orzeczenie dotyczące konkretnego stanowiska.
Co ile wykonuje się badania okresowe?
Przepisy nie ustanawiają jednego terminu dla wszystkich pracowników. Częstotliwość badań zależy przede wszystkim od rodzaju pracy, poziomu narażenia na czynniki szkodliwe lub uciążliwe oraz oceny stanu zdrowia pracownika. Ogólne terminy wynikają z przepisów dotyczących badań profilaktycznych, ale lekarz może wyznaczyć wcześniejszą wizytę, jeżeli uzna ją za potrzebną.
Ostateczny termin kolejnego badania znajduje się w orzeczeniu lekarskim. Pracodawca nie może samodzielnie ustalić, że wszyscy zatrudnieni będą badani na przykład co dwa lata. Takie rozwiązanie może być prawidłowe w konkretnym przypadku, ale nie stanowi uniwersalnej zasady.
Na częstotliwość wpływają między innymi praca w hałasie, kontakt z substancjami chemicznymi, pyłami, obciążenie wzroku, praca na wysokości, kierowanie pojazdami oraz inne warunki wskazane w skierowaniu. Znaczenie ma również stan zdrowia pracownika. Lekarz może skrócić okres ważności orzeczenia, jeżeli wymaga tego ocena zdolności do pracy.
Badaniom okresowym podlegają wszyscy pracownicy zatrudnieni na podstawie stosunku pracy, także osoby wykonujące pracę biurową. Zakres badań może być jednak różny. Lekarz nie ocenia abstrakcyjnej „zdolności do pracy”, lecz możliwość bezpiecznego wykonywania obowiązków na stanowisku opisanym w skierowaniu.
Jak wygląda skierowanie na badania?
Procedura jest krótka, ale wymaga zachowania właściwej kolejności:
- Wystawienie skierowania – pracodawca określa rodzaj badania, stanowisko oraz warunki i zagrożenia występujące w pracy.
- Wizyta u lekarza medycyny pracy – pracownik zgłasza się do wskazanej placówki i wykonuje badania przewidziane dla danego stanowiska.
- Wydanie orzeczenia – lekarz stwierdza brak przeciwwskazań albo ich istnienie. Pracownik przekazuje pracodawcy przeznaczony dla niego egzemplarz orzeczenia.
Pracodawca powinien skierować pracownika na badania przed upływem ważności poprzedniego orzeczenia. Bez aktualnego dokumentu potwierdzającego brak przeciwwskazań nie wolno dopuścić pracownika do wykonywania pracy na danym stanowisku.
Co grozi za brak aktualnych badań?
Badania okresowe są obowiązkiem zarówno pracodawcy, jak i pracownika. Pracodawca musi zorganizować badanie i nie dopuścić do pracy osoby bez wymaganego orzeczenia. Pracownik powinien natomiast stawić się na badanie i przekazać orzeczenie zgodnie z przyjętą procedurą.
Brak aktualnych badań może prowadzić do następujących skutków:
- Pracodawca może zostać ukarany grzywną od 1000 do 30 000 zł za dopuszczenie pracownika do pracy bez wymaganego orzeczenia.
- Pracownik nie może wykonywać obowiązków do czasu uzyskania aktualnego orzeczenia.
- Za okres niewykonywania pracy z powodu braku wymaganego badania pracownik może nie zachować prawa do wynagrodzenia.
- Odmowa poddania się obowiązkowym badaniom może skutkować konsekwencjami pracowniczymi, włącznie z rozwiązaniem stosunku pracy w określonych okolicznościach.
Jeżeli pracownik lub pracodawca nie zgadza się z treścią orzeczenia, może złożyć odwołanie za pośrednictwem lekarza, który je wydał. Termin na dokonanie tej czynności wynosi co do zasady 7 dni od otrzymania orzeczenia.
Najważniejsza zasada jest prosta: pracodawca finansuje badania okresowe, a lekarz medycyny pracy wyznacza termin kolejnego badania. Dlatego nie należy zakładać z góry, że każde badanie odbędzie się po takim samym czasie. Decydują warunki pracy, narażenia zawodowe i treść aktualnego orzeczenia.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego badań lub orzeczenia lekarskiego warto skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy albo prawnikiem specjalizującym się w prawie pracy.
