Przy umowie zleceniu składki ZUS zależą przede wszystkim od tego, czy zleceniobiorca ma inne tytuły do ubezpieczeń. Gdy zlecenie jest jedynym tytułem, obowiązkowe są składki emerytalna, rentowa, wypadkowa i zdrowotna, a chorobowa pozostaje dobrowolna. Wyjątkiem jest między innymi uczeń lub student do ukończenia 26. roku życia.
Jakie składki obejmuje standardowa umowa zlecenie?
Przy typowym zleceniu składki społeczne finansują częściowo zleceniodawca, a częściowo zleceniobiorca. Składkę zdrowotną oraz dobrowolną składkę chorobową potrąca się z wynagrodzenia zleceniobiorcy. Podstawą naliczeń jest co do zasady przychód z umowy.
Poniższe wartości pokazują standardowy podział. Stopa składki wypadkowej może być inna niż wskazana wartość, zależnie od płatnika i obowiązujących zasad.
| Rodzaj składki | Zleceniodawca (%) | Zleceniobiorca (%) |
|---|---|---|
| Emerytalna | 9,76% | 9,76% |
| Rentowa | 6,50% | 1,50% |
| Wypadkowa | 1,67%* | – |
| Chorobowa | – | 2,45% dobrowolnie |
| Zdrowotna | – | 9% |
| Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy | 2,45% | – |
| FGŚP | 0,10% | – |
*Wartość 1,67% jest przykładową standardową stopą. W konkretnym przypadku może obowiązywać inna stawka.
Student, emeryt i własny pracownik – jakie zasady obowiązują?
Uczeń lub student do ukończenia 26. roku życia
Uczeń lub student, który nie ukończył 26 lat, nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnemu z tytułu umowy zlecenia. Zleceniodawca nie zgłasza takiej osoby do ZUS z tej umowy. Zwolnienie dotyczy statusu ucznia lub studenta, a nie wyłącznie wieku, dlatego przed rozliczeniem trzeba potwierdzić oba warunki.
Emeryt lub rencista
Samo pobieranie emerytury nie zwalnia z opłacania składek. Jeżeli umowa zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń, emeryt lub rencista podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Chorobowe jest dobrowolne.
Przy emerycie mogą wystąpić zwolnienia z opłacania składek na Fundusz Pracy i FGŚP. Ich zastosowanie zależy między innymi od wieku i statusu ubezpieczonego. Rencista nie jest traktowany pod tym względem identycznie jak emeryt.
Umowa zlecenie z własnym pracownikiem
Jeżeli zleceniodawca zawiera umowę zlecenie z własnym pracownikiem, przychód z tej umowy traktuje się dla celów ubezpieczeniowych razem z przychodem z etatu. Oznacza to obowiązek opłacania składek jak od stosunku pracy, w tym składek społecznych i zdrowotnej. Nie stosuje się tu prostego zwolnienia właściwego dla dodatkowego zlecenia zawartego z innym podmiotem.
Na czym polega zbieg tytułów do ubezpieczeń?
Zbieg tytułów występuje wtedy, gdy jedna osoba ma kilka podstaw objęcia ubezpieczeniami, na przykład etat i umowę zlecenie, kilka umów zleceń albo działalność gospodarczą i zlecenie. W 2025 roku ważnym punktem odniesienia jest minimalne wynagrodzenie 4666 zł brutto. Nie oznacza to jednak, że każda umowa zlecenie musi opiewać na tę kwotę. Próg służy do ustalenia, czy z danego tytułu trzeba opłacać obowiązkowe składki społeczne.
Weryfikację można przeprowadzić w następującej kolejności:
- Sprawdź inne tytuły ubezpieczeniowe – ustal, czy zleceniobiorca ma etat, inną umowę zlecenie, działalność gospodarczą albo świadczenie wpływające na zasady ubezpieczeń.
- Ustal podstawę wymiaru składek – sprawdź, od jakiej kwoty są opłacane składki społeczne z innego tytułu i czy osiąga ona co najmniej poziom minimalnego wynagrodzenia.
- Rozlicz zlecenie – jeżeli próg został osiągnięty, z umowy zlecenia co do zasady pozostaje obowiązkowa składka zdrowotna. Jeżeli nie, zlecenie podlega również obowiązkowym składkom społecznym.
Przy kilku umowach zlecenia znaczenie może mieć kolejność ich zawarcia oraz suma podstaw wymiaru składek. Do czasu osiągnięcia progu składki społeczne mogą być należne z kolejnych umów. Po jego osiągnięciu z następnej umowy zwykle pozostaje składka zdrowotna. Składkę zdrowotną rozlicza się od każdej umowy, która stanowi odrębny tytuł do ubezpieczenia.
Kiedy ZUS jest obowiązkowy?
Poniższa tabela pozwala szybko przypisać podstawowy zakres ubezpieczeń do najczęstszych sytuacji:
| Status zleceniobiorcy | Składki społeczne | Składka zdrowotna |
|---|---|---|
| Student lub uczeń do 26. roku życia | Nie | Nie |
| Emeryt na jedynym zleceniu | Emerytalna, rentowa i wypadkowa obowiązkowo | Tak |
| Pracownik na etacie z wynagrodzeniem co najmniej 4666 zł brutto | Z umowy zlecenia co do zasady nie | Tak |
| Osoba bez innego tytułu | Emerytalna, rentowa i wypadkowa obowiązkowo | Tak |
| Zlecenie z własnym pracodawcą | Tak, jak przy zatrudnieniu pracowniczym | Tak |
Składka chorobowa nie pojawia się w tabeli jako obowiązkowa, ponieważ przy zwykłej umowie zleceniu zleceniobiorca może przystąpić do niej dobrowolnie. Opłaca ją w całości z własnego wynagrodzenia. Objęcie tym ubezpieczeniem może mieć znaczenie przy ubieganiu się o świadczenia z ubezpieczenia chorobowego.
Co sprawdzić przed zgłoszeniem do ZUS?
Zleceniodawca powinien przed rozpoczęciem rozliczeń ustalić status zleceniobiorcy, inne tytuły do ubezpieczeń oraz podstawy wymiaru składek. Szczególnej analizy wymagają równoległa działalność gospodarcza, kilka umów zleceń i zlecenie zawarte z własnym pracownikiem. W 2025 roku nie obowiązuje pełne oskładkowanie każdej umowy zlecenia bez względu na sytuację ubezpieczonego.
Najważniejsza zasada jest prosta: najpierw ustal, z jakiego tytułu zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom, a dopiero potem określ zakres składek z samego zlecenia.
Artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku kilku zbiegających się tytułów, działalności gospodarczej lub nietypowego statusu zleceniobiorcy zakres składek warto potwierdzić w ZUS albo u specjalisty do spraw kadr i płac.
