Zasiłek opiekuńczy wypłaca pracodawca albo ZUS. Decyduje liczba osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku. Firma zgłaszająca więcej niż 20 ubezpieczonych wypłaca świadczenie pracownikowi, natomiast przy płatniku zgłaszającym nie więcej niż 20 osób wypłatę realizuje ZUS. W obu przypadkach pieniądze pochodzą z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Kto wypłaca zasiłek opiekuńczy?
Zasiłek opiekuńczy jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Prawo do niego powstaje, gdy osoba ubezpieczona musi przerwać pracę, aby osobiście opiekować się dzieckiem albo chorym członkiem rodziny. Podstawę prawną stanowi Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa z 25 czerwca 1999 r.
Sam fakt, że świadczenie finansuje system ubezpieczeń społecznych, nie oznacza, że przelew zawsze wysyła Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pracodawca może być płatnikiem zasiłków, czyli podmiotem, który ustala uprawnienia, oblicza kwotę i przekazuje pieniądze. Robi to jednak ze środków FUS, a nie z własnego budżetu.
Od czego zależy, czy wypłaca pracodawca, czy ZUS?
Najważniejsza jest liczba osób podlegających ubezpieczeniu chorobowemu u danego płatnika na dzień 30 listopada poprzedniego roku. Nie chodzi więc wyłącznie o liczbę pracowników zatrudnionych na umowę o pracę. Przy ustalaniu statusu bierze się pod uwagę osoby zgłoszone do ubezpieczenia chorobowego.
| Podmiot wypłacający | Warunek – liczba ubezpieczonych | Gdzie składasz dokumenty? |
|---|---|---|
| Pracodawca jako płatnik zasiłków | Więcej niż 20 osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku | U pracodawcy, zwykle w dziale kadr lub płac |
| ZUS | Nie więcej niż 20 osób u płatnika albo ubezpieczenie z innego tytułu, na przykład działalność gospodarcza | Do ZUS, przy czym pracownik małego pracodawcy przekazuje dokumenty zwykle za jego pośrednictwem |
| ZUS przy umowie zlecenia | Zleceniobiorca podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu | Do ZUS, zgodnie z wymaganiami dotyczącymi dokumentów płatnika składek |
Zmiana liczby ubezpieczonych w trakcie roku zwykle nie zmienia od razu podmiotu wypłacającego świadczenia. Znaczenie ma stan ustalony na 30 listopada poprzedniego roku. Dlatego w razie wątpliwości najlepiej zapytać pracodawcę, kto w danym roku jest płatnikiem zasiłków.
Jak złożyć dokumenty?
Do wypłaty zasiłku nie wystarczy samo zwolnienie lekarskie. ZUS nie wypłaca świadczenia z urzędu. Trzeba złożyć wniosek i dokumenty u właściwego podmiotu. Kolejne czynności wyglądają następująco:
- Zgłoś pracodawcy nieobecność z powodu konieczności sprawowania opieki.
- Ustal, czy zasiłek wypłaca pracodawca, czy ZUS.
- Wypełnij formularz Z-15A, gdy opieka dotyczy dziecka, albo Z-15B, gdy chodzi o innego chorego członka rodziny.
- Przekaż wniosek i wymagane dokumenty pracodawcy albo bezpośrednio do ZUS, zależnie od statusu płatnika.
- Sprawdź w PUE/eZUS, czy dokumenty zostały przekazane i czy ZUS nie wezwał do uzupełnienia braków.
Jeżeli pracodawca ma profil na PUE/eZUS, elektroniczne zaświadczenie e-ZLA trafia do niego automatycznie. W takiej sytuacji pracownik zazwyczaj nie musi dostarczać wydruku zwolnienia. Nadal powinien jednak złożyć właściwy wniosek o zasiłek. Gdy pracodawca nie ma profilu, może być konieczne przekazanie mu wydruku e-ZLA.
Jeśli zasiłek wypłaca ZUS, pracodawca przekazuje także zaświadczenie płatnika składek. Dla pracownika jest to formularz Z-3, dla niektórych innych ubezpieczonych Z-3a albo Z-3b. Brak tego dokumentu może wstrzymać rozpatrzenie sprawy.
Przy składaniu dokumentów warto upewnić się, że zawierają one:
- wniosek Z-15A dotyczący opieki nad dzieckiem albo Z-15B dotyczący innego członka rodziny
- prawidłowe dane ubezpieczonego i osoby wymagającej opieki
- zaświadczenie e-ZLA lub inny dokument potwierdzający konieczność opieki
- numer rachunku bankowego, jeżeli świadczenie ma być wypłacone przelewem
Kiedy ZUS lub pracodawca wypłaca pieniądze?
Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, świadczenie powinno zostać przekazane nie później niż w ciągu 30 dni od złożenia kompletu dokumentów potrzebnych do ustalenia prawa do zasiłku. Termin biegnie od momentu, gdy organ ma wszystkie informacje konieczne do rozpatrzenia sprawy, a nie zawsze od dnia wysłania pierwszego formularza.
Gdy płatnikiem zasiłku jest pracodawca, wypłata następuje w terminie wypłaty wynagrodzenia obowiązującym w firmie. Jednocześnie nie może być dokonana później niż w ciągu 30 dni od złożenia kompletu dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień.
Roszczenie o wypłatę zasiłku przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który świadczenie przysługuje. Jeżeli opóźnienie wynikało z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego, termin liczy się od dnia ustania przeszkody.
FAQ – najczęstsze pytania
- Co zrobić, jeśli pracodawca nie ma profilu PUE/eZUS? Pracodawca powinien poinformować pracownika o obowiązku dostarczenia wydruku e-ZLA. Wniosek Z-15A lub Z-15B oraz wydruk przekazuje się pracodawcy, który jest płatnikiem składek.
- Czy zasiłek opiekuńczy jest opodatkowany? Tak. Zasiłek stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Jego wysokość co do zasady wynosi 80% podstawy wymiaru, ale szczegółowe wyliczenie zależy od sytuacji ubezpieczonego.
- Co z umową zlecenia? Zleceniobiorca może uzyskać zasiłek, jeżeli podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i spełnia pozostałe warunki. Wypłatę co do zasady realizuje ZUS.
- Czy trzeba składać Z-15 przy każdym zwolnieniu? Co do zasady tak. Wyjątkiem może być kolejny, nieprzerwany okres opieki nad tym samym dzieckiem lub członkiem rodziny, jeżeli okoliczności wskazane we wcześniejszym wniosku się nie zmieniły.
Najprościej ustalić miejsce wypłaty, pytając kadry o liczbę osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego na 30 listopada poprzedniego roku. Powyżej 20 ubezpieczonych płaci pracodawca jako płatnik zasiłków, a przy limicie do 20 osób oraz przy wielu innych tytułach ubezpieczenia wypłatę realizuje ZUS.
