Składki KRUS – ile wynoszą i kto im podlega?

Składki KRUS opłacają przede wszystkim rolnicy prowadzący gospodarstwo o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego oraz spełniający pozostałe warunki ustawowe. Płatności są kwartalne, a ich wysokość zależy między innymi od emerytury podstawowej. W 2026 roku podstawowa składka emerytalno-rentowa wynosi 169 zł miesięcznie, a składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska – 78 zł miesięcznie.

Czym jest KRUS?

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego obsługuje ubezpieczenie społeczne rolników. Obejmuje ono dwa podstawowe zakresy: ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.

Składki są rozliczane w cyklu kwartalnym. Ich wysokość może zmieniać się w ciągu roku, ponieważ część stawek zależy od emerytury podstawowej, waloryzowanej co do zasady od 1 marca. Przed wykonaniem przelewu trzeba więc sprawdzić komunikat KRUS dotyczący danego kwartału.

Kto podlega ubezpieczeniu w KRUS?

Podstawowe zasady wynikają z ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Samo posiadanie gruntu nie zawsze wystarcza. Znaczenie ma także osobiste prowadzenie działalności rolniczej, brak innego tytułu do ubezpieczenia oraz status konkretnej osoby.

Rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, która mieszka w Polsce, osobiście i na własny rachunek prowadzi działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie albo przeznaczyła grunty gospodarstwa do zalesienia. Obowiązkowe ubezpieczenie dotyczy co do zasady gospodarstwa obejmującego więcej niż 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych lub dział specjalny produkcji rolnej.

W praktyce przy ocenie podlegania ubezpieczeniu bierze się pod uwagę następujące warunki rolnika:

• jest osobą pełnoletnią i prowadzi działalność rolniczą osobiście oraz na własny rachunek,
• posiada gospodarstwo rolne obejmujące więcej niż 1 ha przeliczeniowy użytków rolnych albo prowadzi dział specjalny produkcji rolnej,
• nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, chyba że przepisy przewidują szczególny wyjątek,
• nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty ani innych świadczeń wyłączających obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS.

Domownik nie musi być właścicielem ziemi. Jest to osoba bliska rolnikowi, która stale pracuje w gospodarstwie. Aby zostać objęta ubezpieczeniem jako domownik, powinna spełniać te warunki:

• ukończyć 16 lat,
• pozostawać z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo mieszkać na terenie jego gospodarstwa lub w jego bliskim sąsiedztwie,
• pracować w gospodarstwie rolnym i nie pozostawać z rolnikiem w stosunku pracy,
• nie podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu ani nie mieć ustalonego prawa do emerytury lub renty.

Rolnik może korzystać z własności, współwłasności lub dzierżawy gruntów. W przypadku współwłasności nie sumuje się automatycznie osobnych udziałów każdej osoby. KRUS ocenia także, czy dana osoba rzeczywiście uczestniczy w prowadzeniu gospodarstwa.

Ile wynoszą składki KRUS w 2026 roku?

Według przekazanych materiałów KRUS w I kwartale 2026 roku podstawowe składki wynoszą łącznie 247 zł miesięcznie, czyli 741 zł za kwartał. Składka emerytalno-rentowa jest opłacana za rolnika, małżonka i domownika. Składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska może występować w pełnej albo ograniczonej wysokości.

Stawka 26 zł miesięcznie odpowiada jednej trzeciej pełnej składki wypadkowej, chorobowej i macierzyńskiej. Nie oznacza to jednak obniżenia składki emerytalno-rentowej, która nadal wynosi 169 zł miesięcznie w podanym okresie.

Składki mogą być liczone inaczej w szczególnych sytuacjach, na przykład przy dobrowolnym objęciu ubezpieczeniem albo dodatkowym obowiązku dotyczącym dużego gospodarstwa. Dlatego kwotę z tabeli należy traktować jako podstawowy wymiar dla wskazanego kwartału, a nie uniwersalną stawkę dla każdej osoby ubezpieczonej w KRUS.

Składki dodatkowe dla gospodarstw powyżej 50 ha

Rolnik prowadzący gospodarstwo obejmujące więcej niż 50 ha przeliczeniowych użytków rolnych opłaca dodatkową składkę emerytalno-rentową. Jest ona doliczana do składki podstawowej, a jej wysokość zależy od powierzchni gospodarstwa.

Kwoty dodatkowe nie zastępują podstawowej składki emerytalno-rentowej. Należy je doliczyć do należności wynikającej z podstawowego ubezpieczenia. W podanym zestawieniu dotyczą one miesięcznego wymiaru, dlatego przy płatności kwartalnej trzeba pomnożyć je przez trzy.

Jak zgłosić się do KRUS i kiedy zapłacić składki?

Obowiązek zgłoszenia powinien zostać dopełniony w jednostce KRUS właściwej dla miejsca prowadzenia gospodarstwa lub miejsca zamieszkania, zależnie od rodzaju sprawy. Procedura zwykle wygląda następująco:

1. Złożenie wniosku – rolnik albo domownik przekazuje formularz i dokumenty potwierdzające gospodarstwo, tytuł prawny do gruntów oraz spełnienie warunków ubezpieczenia.
2. Wydanie decyzji – KRUS ocenia, czy dana osoba podlega ubezpieczeniu obowiązkowo albo może zostać objęta ubezpieczeniem na wniosek.
3. Opłacanie składek – po ustaleniu podlegania ubezpieczeniu składki wpłaca się za każdy kwartał w terminie wskazanym przez KRUS.

Terminy płatności przypadają na koniec pierwszego miesiąca danego kwartału. W praktyce są to następujące daty:

• 31 stycznia za pierwszy kwartał,
• 30 kwietnia za drugi kwartał,
• 31 lipca za trzeci kwartał,
• 31 października za czwarty kwartał.

Nieterminowa wpłata może spowodować powstanie zaległości, naliczenie odsetek i problemy z zachowaniem ciągłości ubezpieczenia. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu brak zapłaty może prowadzić do ustania ubezpieczenia na zasadach określonych w decyzji i przepisach. Gdy pojawia się problem z terminową płatnością, najlepiej niezwłocznie skontaktować się z placówką KRUS.

Dobrowolne ubezpieczenie w KRUS

Dobrowolne ubezpieczenie jest przeznaczone dla osób, które nie spełniają warunków obowiązkowego ubezpieczenia, ale mogą zostać objęte ochroną na wniosek. Dotyczy to między innymi rolnika prowadzącego gospodarstwo o powierzchni do 1 ha przeliczeniowego, jego małżonka lub domownika. Może obejmować także rolnika, który przeznaczył grunty gospodarstwa do zalesienia.

Osoba zainteresowana nie może jednocześnie podlegać innemu ubezpieczeniu społecznemu ani mieć ustalonego prawa do emerytury, renty lub innych świadczeń wyłączających możliwość przystąpienia do KRUS. Objęcie ubezpieczeniem nie następuje automatycznie. Konieczne jest złożenie wniosku i uzyskanie decyzji, a ochrona rozpoczyna się od daty wskazanej w tej decyzji.

Dobrowolne ubezpieczenie może obejmować pełny zakres albo wyłącznie ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Nie można wybrać samego ubezpieczenia emerytalno-rentowego bez pozostałych ubezpieczeń społecznych rolników. Wysokość składek jest ustalana kwartalnie, dlatego przed złożeniem wniosku należy sprawdzić aktualne stawki w KRUS.

Najważniejsze dla ubezpieczonego są trzy rzeczy: właściwy status rolnika lub domownika, prawidłowe ustalenie areału w hektarach przeliczeniowych oraz terminowa wpłata kwartalnych składek.

Artykuł ma charakter informacyjny. W sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniu, ustalenia składek lub ich zaległości należy skontaktować się z właściwą placówką KRUS, ponieważ zastosowanie przepisów zależy od indywidualnej sytuacji.