Emerytura stażowa nie obowiązuje obecnie w Polsce. To rozwiązanie pozostaje przedmiotem projektów ustaw, dlatego sam staż pracy nie daje dziś prawa do emerytury przed ukończeniem 60 lat przez kobietę lub 65 lat przez mężczyznę.
Jaki jest status emerytury stażowej?
Emerytura stażowa miałaby umożliwiać wcześniejsze zakończenie aktywności zawodowej osobom z bardzo długim stażem ubezpieczeniowym. W takim modelu najważniejsza byłaby liczba udokumentowanych okresów składkowych i nieskładkowych, a nie wyłącznie wiek ubezpieczonego.
Na dzień publikacji artykułu nie ma jednak przepisów, które wprowadzałyby takie świadczenie do powszechnego systemu. W Sejmie znajdują się propozycje legislacyjne, ale ich założenia nie są jeszcze obowiązującym prawem i mogą się zmienić w toku prac parlamentarnych.
Projekty ustaw nie pozwalają obecnie złożyć wniosku o emeryturę stażową ani uzyskać świadczenia wyłącznie dzięki długiemu stażowi pracy. Nie ma też podstaw do podawania pewnej daty wejścia tych przepisów w życie.
Jakie warunki przewidują projekty?
Dotychczas przedstawione propozycje różnią się przede wszystkim wymaganym stażem. W obu wariantach pojawia się także warunek kapitałowy. Zgromadzone składki musiałyby zapewniać świadczenie co najmniej na poziomie emerytury minimalnej.
| Wariant projektu | Wymagany staż dla kobiet | Wymagany staż dla mężczyzn | Dodatkowe warunki |
|---|---|---|---|
| Projekt poselski | 35 lat | 40 lat | Kapitał pozwalający na wypłatę co najmniej emerytury minimalnej |
| Projekt zakładający wyższy staż | 38 lat | 43 lata | Kapitał pozwalający na wypłatę co najmniej emerytury minimalnej |
Podane wartości są założeniami projektów, a nie obowiązującymi kryteriami. Ostateczne przepisy mogłyby określić także sposób liczenia stażu, zakres uwzględnianych okresów oraz zasady dotyczące różnych systemów ubezpieczeniowych.
Sam staż nie wystarczyłby do uzyskania świadczenia. Znaczenie miałaby wysokość kapitału zapisanego na koncie ubezpieczonego w ZUS. Jeżeli wyliczona emerytura byłaby niższa od minimalnej, spełnienie wymogu stażowego nie dawałoby prawa do wypłaty na projektowanych zasadach.
Kogo najbardziej dotyczyłoby to rozwiązanie?
Emerytura stażowa byłaby szczególnie istotna dla osób, które rozpoczęły pracę w młodym wieku i przez wiele lat podlegały ubezpieczeniom. Dotyczyłoby to zwłaszcza:
- pracowników fizycznych, których organizmy są przez długi czas obciążone pracą,
- osób z długim, udokumentowanym stażem składkowym i nieskładkowym,
- pracowników rozpoczynających karierę zawodową znacznie wcześniej niż osoby studiujące lub później wchodzące na rynek pracy,
- rolników, jeżeli ostateczne przepisy objęłyby także ubezpieczonych w KRUS.
Wcześniejsze zakończenie pracy mogłoby oznaczać niższe świadczenie niż emerytura przyznana po dalszym opłacaniu składek. Wysokość zależałaby od zgromadzonego kapitału i zasad obliczania świadczenia obowiązujących w chwili przejścia na emeryturę.
Emerytura stażowa a inne świadczenia
Emerytura stażowa jest często mylona z emeryturą pomostową albo nauczycielskim świadczeniem kompensacyjnym. Są to jednak różne rozwiązania, oparte na odmiennych przesłankach.
- Emerytura stażowa miałaby opierać się przede wszystkim na odpowiednio długim stażu ubezpieczeniowym oraz zgromadzeniu kapitału wystarczającego do wypłaty co najmniej emerytury minimalnej. Obecnie pozostaje projektem.
- Emerytura pomostowa przysługuje tylko osobom spełniającym szczególne warunki, w tym wykonującym pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Sam długi staż ogólny nie wystarcza.
- Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne dotyczy określonej grupy zawodowej. Wymaga między innymi odpowiedniego wieku, stażu ogólnego oraz stażu pracy pedagogicznej.
Emerytura pomostowa jest związana z ryzykiem i obciążeniem charakterystycznym dla konkretnej pracy, na przykład pracy pod ziemią, w hutnictwie albo przy wykonywaniu czynności wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej. Świadczenie kompensacyjne wynika natomiast ze szczególnych regulacji dotyczących nauczycieli.
Nie należy więc traktować obecnie przyznawanej emerytury pomostowej ani świadczenia kompensacyjnego jako emerytury stażowej. Ich warunki wynikają z obowiązujących przepisów i nie zastępują projektowanego świadczenia.
Co obowiązuje obecnie?
W powszechnym systemie emerytalnym podstawowym warunkiem uzyskania emerytury jest osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. ZUS ustala wysokość świadczenia na podstawie między innymi zapisanych składek, kapitału początkowego, środków na subkoncie oraz średniego dalszego trwania życia.
Na razie nie można przejść na emeryturę wyłącznie dlatego, że przepracowało się 35, 40 czy 43 lata. Te wartości opisują propozycje ustaw, a nie aktualne uprawnienia. Osoba, która chce sprawdzić swój staż lub przewidywaną wysokość przyszłego świadczenia, może zwrócić się do ZUS, w tym do doradcy emerytalnego.
