Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł brutto miesięcznie. Nie otrzyma jej jednak automatycznie każda osoba po osiągnięciu wieku emerytalnego. ZUS podwyższa wyliczone świadczenie do tej kwoty tylko wtedy, gdy ubezpieczony spełnia także wymagany staż: 20 lat w przypadku kobiety albo 25 lat w przypadku mężczyzny.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Prawo do emerytury i prawo do emerytury minimalnej to nie to samo. Osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego pozwala uzyskać emeryturę, ale do gwarancji ustawowego minimum potrzebny jest jeszcze odpowiedni staż ubezpieczeniowy. Oba warunki muszą być spełnione łącznie.
| Płeć | Wiek emerytalny | Wymagany staż pracy |
|---|---|---|
| Kobieta | 60 lat | 20 lat |
| Mężczyzna | 65 lat | 25 lat |
Jeżeli ZUS wyliczy emeryturę niższą niż 1 978,49 zł brutto, ale ubezpieczony ma wymagany staż, świadczenie zostanie podwyższone do poziomu najniższej emerytury. Podwyższenie działa z urzędu, o ile ZUS dysponuje dokumentami potwierdzającymi okresy ubezpieczenia.
Co wlicza się do stażu ubezpieczeniowego?
Staż potrzebny do uzyskania emerytury minimalnej obejmuje okresy składkowe oraz, w ustawowo określonym zakresie, okresy nieskładkowe. Nie wystarczy samo wykonywanie pracy. Znaczenie ma to, czy dany okres podlegał ubezpieczeniom społecznym i czy można go udokumentować.
Do stażu mogą zostać zaliczone między innymi:
- Okresy składkowe – zatrudnienie, za które odprowadzano składki, oraz prowadzenie działalności gospodarczej z opłaconymi składkami.
- Inne okresy ubezpieczenia – między innymi niektóre okresy służby wojskowej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych lub zasiłku macierzyńskiego.
- Okresy nieskładkowe – na przykład pobieranie zasiłku chorobowego, opiekuńczego lub świadczenia rehabilitacyjnego.
- Okresy nauki – studia wyższe na jednym kierunku, w wymiarze przewidzianym przepisami.
- Okresy opieki nad dzieckiem – w tym urlop wychowawczy, jeśli spełnione są ustawowe warunki ich uwzględnienia.
Okresy nieskładkowe nie są doliczane bez ograniczeń. Co do zasady mogą stanowić najwyżej jedną trzecią udowodnionych okresów składkowych. Potrzebne mogą być świadectwa pracy, zaświadczenia płatników składek, dokumenty dotyczące działalności gospodarczej, nauki, służby lub pobieranych zasiłków.
Co jeśli nie mam wymaganego stażu?
Brak 20 lat stażu u kobiety albo 25 lat u mężczyzny nie oznacza automatycznie braku prawa do emerytury. Osiągnięcie wieku emerytalnego może wystarczyć do przyznania świadczenia obliczonego na podstawie zgromadzonych składek i kapitału początkowego.
W takim przypadku ZUS nie ma jednak podstaw do wyrównania emerytury do kwoty minimalnej. Ubezpieczony otrzyma kwotę wynikającą z wyliczenia, nawet jeśli będzie ona bardzo niska. Takie świadczenia potocznie określa się jako emerytury groszowe.
Przyczyną niskiej emerytury może być między innymi krótki okres podlegania ubezpieczeniom, praca bez odprowadzania składek, część umów o dzieło albo wykonywanie pracy w szarej strefie. Liczą się rzeczywiście zgłoszone i udokumentowane okresy oraz składki zapisane na koncie w ZUS.
Emerytura z urzędu – na czym polega wyjątek?
Odrębne zasady dotyczą osoby, która przed osiągnięciem wieku emerytalnego pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy. Po osiągnięciu 60 lat przez kobietę albo 65 lat przez mężczyznę ZUS może przyznać emeryturę z urzędu, bez konieczności składania wniosku.
W tym przypadku nie trzeba spełnić stażu 20 albo 25 lat, aby uzyskać samo świadczenie. Emerytura z urzędu nie gwarantuje jednak automatycznie kwoty najniższej emerytury. Może być niższa, choć przepisy przewidują ochronę przed obniżeniem świadczenia poniżej wcześniej pobieranej renty w określonych sytuacjach.
Najważniejsze informacje dotyczące emerytury z urzędu są następujące:
- dotyczy osoby pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny;
- może zostać przyznana bez wymaganego stażu 20 lub 25 lat;
- nie oznacza automatycznego prawa do 1 978,49 zł brutto;
- jej wysokość zależy przede wszystkim od zasad wyliczenia świadczenia i zgromadzonego kapitału.
Jak sprawdzić swoje uprawnienia?
Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić dane zapisane na koncie w PUE ZUS oraz zgromadzić dokumenty potwierdzające wcześniejsze zatrudnienie, naukę, działalność lub okresy pobierania zasiłków. Jeżeli brakuje dokumentów albo staż budzi wątpliwości, można poprosić ZUS o jego weryfikację.
W skrócie: najniższa emerytura jest gwarantowana po osiągnięciu wieku emerytalnego i udowodnieniu wymaganego stażu. Bez tego stażu emerytura może zostać przyznana, ale ZUS wypłaci tylko kwotę wynikającą ze zgromadzonego kapitału.
Informacje dotyczące kwoty najniższej emerytury odnoszą się do stanu od 1 marca 2026 r. W indywidualnej sprawie wiążące ustalenia dokonuje ZUS na podstawie dokumentów i aktualnych przepisów.
